Minh Hân Phan
Cơ thể người là một hệ thống sinh học phức tạp, và nó không thể hoạt động nếu thiếu một số cơ quan quan trọng như não, tim và phổi. Tuy nhiên, không phải cơ quan nào cũng thiết yếu; trên thực tế, một số bộ phận có thể cắt bỏ mà chỉ gây ra rất ít biến chứng hay hạn chế. Những cơ quan này đôi khi là dấu vết thoái hóa còn lại từ tổ tiên chúng ta, đã tiến hóa để hầu như không còn công dụng nào ở hiện tại. Một số cơ quan "có thể thay thế" khác vẫn đem lại vài lợi ích nhất định, nhưng việc cắt bỏ hay thay thế chúng cũng không gây ra nguy hại gì. Dưới đây là năm cơ quan mà cơ thể người vẫn có thể sống tốt dù thiếu chúng.
1) Ruột thừa
Ruột thừa là một túi nhỏ, hẹp treo ở đường tiêu hóa phía bên phải bụng. Phòng khám Cleveland Clinic ước tính khoảng 5% dân số Mỹ sẽ có thời điểm gặp phải tình trạng viêm ruột thừa cấp tính — hiện tượng cơ quan này sưng lên và có nguy cơ vỡ, làm lan truyền độc tố khắp cơ thể. Ngay khi có dấu hiệu viêm ruột thừa đầu tiên, bác sĩ thường chỉ định cắt bỏ nó thông qua phẫu thuật cắt ruột thừa; thủ thuật này chỉ để lại một vết sẹo nhỏ và thường hầu như không ảnh hưởng đến cơ thể.
Giới y khoa đã nghiên cứu rất kỹ về ruột thừa để xác định công dụng của nó. Trong nhiều năm, các chuyên gia tin rằng cơ quan này tiến hóa thành một bộ phận thoái hóa hoàn toàn. người ta từng đưa ra thuyết cho rằng tổ tiên loài linh trưởng của chúng ta đã dùng nó để tiêu hóa lá cây. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây lại gợi ý rằng ruột thừa thực chất có thể đảm nhận một chức năng hữu ích, dù không quá thiết yếu.
Một số lý thuyết mới cho rằng ruột thừa đóng vai trò là nơi trú ngụ cho các lợi khuẩn — vốn rất cần thiết cho chức năng ruột. Nếu điều này đúng, nó có nghĩa là ruột thừa giúp bổ sung lại vi khuẩn có lợi cho đại tràng khi số lượng lợi khuẩn xuống thấp. Một lý thuyết khác lại cho rằng ruột thừa có thể gây ra tác động miễn dịch tiêu cực, vì nó được coi là một yếu tố rủi ro tiềm ẩn dẫn đến viêm loét đại tràng (một bệnh viêm ruột). Dù các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu công dụng của ruột thừa, điều chúng ta biết chắc chắn là bạn hoàn toàn có thể sống một cuộc sống khỏe mạnh mà không có nó.
2) Lá Lách
Lách là một phần quan trọng trong hệ miễn dịch của cơ thể, nhưng nếu bị cắt bỏ, các cơ quan khác có thể "thay ca" và đảm nhận nhiệm vụ của nó. Lách có kích thước khoảng bằng một nắm tay, nằm ở phần trên bên trái của bụng, phía sau xương sườn trái. Nó hoạt động chăm chỉ để giữ cho cơ thể khỏe mạnh nhờ chứa các tế bào bạch cầu dùng để chống lại nhiễm trùng. Lách cũng giúp kiểm soát và quản lý lượng tế bào máu thuộc nhiều loại khác nhau, đồng thời lọc máu để loại bỏ các tế bào máu cũ hoặc bị tổn thương.
Nếu lách bị vỡ — chẳng hạn do tác động lực mạnh vào bụng — bạn rất có thể sẽ phải cắt bỏ nó. Ngoài ra, lá lách bị phì đại có thể vô tình lọc bỏ cả các tế bào máu khỏe mạnh, gây ra các vấn đề miễn dịch nghiêm trọng như thiếu máu. Rất may lá lách thường có thể được cắt bỏ bằng phương pháp phẫu thuật nội soi ít xâm lấn, không cần đến những vết mổ lớn. Sau khi lách bị lấy ra, gan sẽ đảm nhận vai trò này vì nó cũng có khả năng quản lý và lọc các tế bào máu.
3) VA (A-đê-nô-it)
VA là những khối mô nằm phía sau mũi và trên trần khoang miệng. Những cơ quan nhỏ bé này thực hiện chức năng then chốt ở trẻ em: bẫy các vi khuẩn có hại — những tác nhân nếu nuốt phải sẽ gây ra bệnh tật. Nhưng khi chúng ta lớn lên, VA ít đóng vai trò sinh tử hơn và trở thành cơ quan thoái hóa hoàn toàn khi đến tuổi trưởng thành: Chúng teo nhỏ lại và thậm chí có thể biến mất ở tuổi 13.
Mặt tối của VA là chúng có thể bị nhiễm trùng và sưng tấy, ở một số người điều này có thể tiến triển thành mãn tính. Tình trạng này có thể cản trở khả năng hít thở bình thường, gây ra các vấn đề về xoang, và thậm chí làm trầm trọng thêm chứng ngưng thở khi ngủ cũng như ngáy to. Nếu điều đó xảy ra, bạn luôn có thể nạo bỏ chúng bằng thủ thuật nạo VA — một ca phẫu thuật tương đối đơn giản mà người bệnh thường phục hồi chỉ trong vài ngày hoặc vài tuần.
Thủ thuật này là một quyết định dễ dàng ở tuổi trưởng thành, thời điểm mà VA không còn tác dụng gì nữa. Nhưng ngay cả trẻ em cũng có thể hưởng lợi từ việc nạo VA, vì nó giúp đường thở thông thoáng hơn và giảm bớt các ca nhiễm trùng xoang. VA chỉ là một phần rất nhỏ của hệ thống miễn dịch, và cơ thể còn rất nhiều cách khác để ngăn ngừa bệnh tật.
4) Túi mật
Túi mật là một cơ quan hình quả lê nằm bên dưới gan. Chức năng chính của nó là lưu trữ và — khi đến thời điểm thích hợp — giải phóng mật, một loại dịch tiêu hóa do gan sản xuất giúp phân hủy thức ăn nhiều chất béo.
Sau khi bạn ăn, mật sẽ thoát ra khỏi túi mật và được đưa đến ruột non qua đường mật. Khi đến ruột non, mật sẽ giúp phân hủy bất kỳ lượng chất béo nào bạn đã tiêu thụ. Quá trình này làm túi mật cạn đi, nhưng nó sẽ lại tích đầy mật khi gan tiếp tục sản xuất thêm.
Đáng tiếc là túi mật rất dễ mắc một số bệnh như sỏi mật — những vật thể như viên sỏi có thể gây đau và viêm. Người bệnh cũng có thể bị tắc nghẽn đường mật, và trong một số trường hợp hiếm hoi có thể phát triển ung thư túi mật. Khi cần thiết, bạn có thể trải qua phẫu thuật cắt bỏ túi mật.
Không có túi mật, mật đơn giản là bỏ qua giai đoạn lưu trữ và chảy trực tiếp từ gan vào hệ tiêu hóa. Hạn chế tiềm ẩn chính là việc tiêu hóa chất béo có thể trở nên khó khăn hơn, vì vậy những người không có túi mật thường được khuyên nên tránh đồ ăn dầu mỡ. Phòng khám Cleveland Clinic gợi ý rằng calo từ chất béo không nên chiếm quá 30% khẩu phần ăn nếu bạn thiếu túi mật. Đây không phải là sự thay đổi quá đột ngột đối với hầu hết mọi người, vì các hướng dẫn dinh dưỡng cho cộng đồng chung cũng khuyến nghị lấy 20% đến 35% lượng calo hàng ngày từ chất béo.
5) Đại tràng (Ruột già)
Đại tràng là một ống dài nằm ở cuối đường tiêu hóa và là một phần của ruột già. Mạng lưới này có nhiệm vụ tiếp nhận thức ăn đã tiêu hóa từ ruột, hấp thụ dưỡng chất cùng nước, và cuối cùng chuyển phần chất thải còn lại đến trực tràng. Dù sở hữu những chức năng quan trọng này, việc sống bình thường mà không có đại tràng là hoàn toàn có thể. Phẫu thuật cắt bỏ đại tràng thường được thực hiện để điều trị các bệnh hiện có như ung thư hoặc để ngăn ngừa các căn bệnh tiềm ẩn trong tương lai.
Quá trình phục hồi sau khi cắt đại tràng không diễn ra ngay lập tức, vì bệnh nhân thường phải ăn chế độ hoàn toàn bằng chất lỏng trong vài tuần trước khi nạp lại thức ăn đặc. Tin tốt là những người từng phẫu thuật cắt đại tràng ghi nhận chất lượng cuộc sống tốt hơn sau đó.
Trong một nghiên cứu năm 2015, 84% người tham gia khảo sát khẳng định cuộc sống của họ đã cải thiện sau khi cắt bỏ đại tràng.
Như một phần của ca phẫu thuật cắt đại tràng, bác sĩ có thể nối trực tiếp ruột non với hậu môn, từ đó cho phép bệnh nhân đào thải chất thải theo cách bình thường.
Một lựa chọn khác là nối ruột với một lỗ mở được tạo ra trên bụng, nơi có thể gắn túi hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc vĩnh viễn để thu gom chất thải. Mặc dù lựa chọn thứ hai này có thể cần một thời gian để thích nghi, nhưng những người trải qua phẫu thuật cắt đại tràng vẫn có thể quen dần và sống một cuộc sống khỏe mạnh ngay cả khi không có đại tràng.
h.phan 08.08.2026
https://www.facebook.com/share/p/1BcMaswZ4s/
* Dựa trên Interesting facts magazine
.jpg)
.webp)
