Đường Dâu

Sông-Hương

Những con đường nhỏ quanh nhà, khu vực vòng quanh một công viên nhỏ, đâu đâu cũng mọc đầy những cây dâu tằm – mulberry - xanh mướt. Buổi sáng đi bộ trong công viên, nắng đầu mùa hạ lấp lánh trên những cây dâu chi chít quả hồng chưa chín, quả đen bóng sắp rụng và dưới lòng đường in những vệt đen của trái chín rụng đầy.

Dân chúng ở đây hình như không ai biết ăn trái dâu tằm. Trẻ em chơi đùa chạy nhảy trong công viên không hề nhìn đến những cây dâu đầy trái. Các bà mẹ cũng không hề chỉ trỏ, giải thích cho các em biết “đây là cây dâu tằm, lá dâu là thức ăn cho hằng triệu triệu con tằm sẽ nhả những sợi tơ để dệt ra những tấm lụa, thành phẩm đẹp nhất trong các loại vải vóc của nhân loại”

Tháng sáu, đi trên những con đường nhỏ dưới bóng mát của những cây dâu tằm mà chị đặt tên “Đường Dâu”, lúc nào cũng làm chị nhớ về ngôi làng bên nội, làng Phú Xuân, thành phố Huế. Ở đó những lần về thăm làng mấy chị em được mẹ dẫn đến nhà bác Tú, người bà con chuyên nuôi tằm dệt lụa. Lần đầu tiên khi bước xuống nhà ngang thấy những chiếc nong thật lớn với vô số sinh vật bò lúc nhúc trên lớp lá xanh, mấy chị em vừa sợ hãi thụt lùi ra xa vì sợ những con sâu trắng trẻo, béo tròn nung núc đó có thể búng mình nhảy lên tay chân quần áo của mình, lại vừa tò mò mở thật to những đôi mắt lấm lét nhìn bầy sâu đang nhai rào rạo những sợi lá xanh đã được thái mỏng. Mẹ giải thích đó là những con tằm người ta đang nuôi bằng lá dâu để chúng lớn lên nhả những cái kén mà người ta sẽ kéo ra thành sợi tơ và dùng những sợi tơ tằm để dệt ra những tấm lụa.

Rồi mẹ dẫn mấy chị em tiếp qua gian bên cạnh, nơi có những cái kén đang được luộc trong những nồi nước lớn, và phía bên ngoài trên thềm nhà rất rộng, rất dài của bác Tú là các cô thôn nữ đang làm công việc kéo kén với khung cửi có bàn đạp bằng chân kêu lách cách suốt ngày. Và những con thoi quay tròn cuốn vòng vòng những sợi tơ vàng óng ả. Thời đó, dù còn bé, chị đã say mê đứng nhìn không chớp mắt những bàn chân đạp lên khung cửi, những bàn tay quay con thoi ôm vòng những sợi tơ màu vàng mơ mịn màng bóng loáng. Những hình ảnh thật đẹp mà mỗi lúc nhớ lại chị vẫn cảm thấy trong công việc lao động tay chân này hình như phảng phất một cái gì thật dịu dàng thơ mộng.

Những buổi sáng đầu mùa hạ, bầu trời xanh cao vời vợi, những đám mây trắng nhẹ nhàng thong thả trôi, những tia nắng vàng ấm áp rực rỡ, đi bộ trên Đường Dâu, dưới những tàng lá xanh luôn làm chị quay quắt nhớ về quê nhà, nhớ cha mẹ, nhớ những con thoi quay nhanh, quay nhanh như nhịp sống của những con tim lành mạnh ... thuở xa xưa ấy.

Thời gian trôi thật nhanh. Ngày nào từ phố dọn về khu vực ngoại ô này anh chị còn khỏe mạnh, chị mới nghỉ hưu, thời gian thư thả. Khi vừa hết mùa đông, tuyết tan, sân bóng chuyền của công viên vừa chớm cỏ xanh khô ráo, mỗi sáng anh chị đều đi bộ vài chục vòng quanh sân, rồi anh ngồi phơi nắng, chị đi lòng vòng dưới những cây dâu tằm mẹ - cây dâu cái – hái những trái thật chín, thật mọng. Hái cho vui vậy thôi có khi cũng không ăn đến. Hái cho tới khi mỏi cổ thì thôi.

Bây giờ, 15 năm sau, anh chị là hình ảnh hai ông bà già, ông bước đi nhờ vào 4 bánh xe lăn, bà cũng phải vịn vào thành xe cùng bước. Công viên với những con đường nhỏ, dày đặc những hàng cây dâu tằm vẫn mỗi năm rụng đầy trái chín nhưng chị đã không còn đủ sức ngửa cổ lựa những trái chín đen. Anh chị vẫn mỗi sáng ra công viên, dù không còn đi bộ chỉ ngồi trên băng ghế nhìn trẻ em nô đùa bên những ông bố, những bà mẹ trẻ. Chúng chạy nhảy hò reo, rượt đuổi nhau, leo trèo trên những cầu tuột, cởi ngựa gỗ, tòn ten trên xích đu ... nhưng chớ có em nào nhìn đến những cây dâu tằm đầy trái của chị.

Có khi chị những muốn rủ các em nhỏ đến dưới tàng dâu, chỉ cho chúng xem những trái dâu be bé thật xinh ẩn mình trong lá, những trái non màu xanh nhạt, chuyển sang màu hồng, rồi hồng đậm sang màu đỏ, rồi khi chín sẽ là một màu đen tuyền lấp lánh như những con mắt bé thơ. Chị muốn nói với các em nhỏ này về những trái dâu chín mọng sẽ được chế biến thành món kẹo dâu tằm thơm ngọt, ngon lành ở thành phố Đà Lạt, quê hương Việt Nam của chị. Và những lá dâu xanh là thức ăn bổ dưỡng để nuôi tằm, để tằm nhả tơ, để tơ được dệt thành những tấm lụa mịn màng, quý phái.

Bây giờ thì sau khi ngồi phơi nắng, trên những con đường nhỏ chậm chạp trở về nhà chị chỉ còn đủ sức hái chừng chục lá dâu non mọc là đà ngang tầm tay, từ những cây dâu đực, không cho trái nên lá dâu của những cây này to bằng bàn tay chị. Chị sẽ dùng lá dâu tằm thay lá lốt, thứ không bao giờ tìm được ở siêu thị gần nhà, chị sẽ cuốn thịt nạc băm trộn thêm cà rốt, nấm mèo vào lá dâu non, cho vào lò nướng cho bữa cơm chiều. Chị nghĩ tằm ăn lá dâu ngon lành, mập tròn vo và lớn như thổi, người cũng đã từng ăn nhộng tằm ngon lành thì mình trực tiếp ăn lá dâu cũng không có gì đáng ngại. Vậy là chị khỏi phải đi chợ Tàu, chợ Việt xa xôi để tìm lá lốt cho món thịt cuốn, và thay vì món “bò lá lốt” chị có món đặc biệt “bò, heo lá dâu tằm”.

Cũng nhiều khi chị vẫn vơ suy nghĩ, tên “Đường Dâu” chỉ hiện diện trong lòng chị, một mai khi chị không còn liệu có người Việt nào khác đến sinh sống trong khu vực cũng sẽ đi qua những con đường nhỏ này, cũng sẽ nhớ về quê hương và tiếp tục đặt tên “Đường Dâu” cho những con đường nho nhỏ, xinh xắn, xanh mướt bóng dâu tằm trên một đất nước xa quê hương ngàn vạn dặm.

Sông-Hương / https://longhovinhlong.blogspot.com/

_____________________

Phụ Nữ Có Thể Lên Cơn Đau Tim Mà Không Đau Ngực Dữ Dội

Cảm giác khó tiêu, mỏi bất thường, đau hàm, nhức lưng hoặc một cơn ép nhẹ trong ngực đôi khi là lời báo động của trái tim.

Julie Charnet làm việc tại một bệnh viện và đã thuộc lòng những tấm bảng chỉ dẫn về dấu hiệu đột quỵ, đau tim treo dọc hành lang. Thế nhưng khi chính trái tim của bà lâm nguy, bà vẫn không nhận ra. Mỗi lần đứng dậy và bước vài bước, Charnet cảm thấy ngực và vùng xương sườn bị ép lại. Bà không đau dữ dội, vẫn thở bình thường, nên nghĩ rằng mình chỉ bị căng bắp thịt. Một nữ y tá cùng sở khuyên bà đến phòng cấp cứu.

Điện tâm đồ và xét nghiệm troponin — một chất trong máu thường tăng khi cơ tim bị tổn thương — lúc đầu không cho thấy điều bất thường. Charnet được cho về nhà. Vì cảm giác khó chịu vẫn tiếp diễn, sáng hôm sau bà tìm đến một bác sĩ chuyên khoa tim. Cuộc thông tim cho thấy hai động mạch đã bị nghẽn, trong đó có một chỗ nghẽn rất nguy hiểm ở mạch vành lớn. Bác sĩ đặt ống nong mạch cho bà trước khi một cơn nhồi máu cơ tim khác xảy ra.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều thường bị hiểu sai: cơn đau tim ở phụ nữ không phải lúc nào cũng xuất hiện bằng cơn đau ngực dữ dội, bất thần như trong phim ảnh.

Không Đau Ngực Vẫn Có Thể Là Đau Tim
Nhồi máu cơ tim xảy ra khi dòng máu nuôi cơ tim bị giảm mạnh hoặc bị chặn hẳn, thường vì mảng mỡ và cholesterol tích tụ trong động mạch. Nếu máu không được đưa trở lại kịp thời, một phần cơ tim có thể bị hư hại hoặc chết.

Theo Hội Tim Hoa Kỳ, đau hay khó chịu ở ngực vẫn là dấu hiệu thường gặp nhất ở cả nam lẫn nữ. Tuy nhiên, phụ nữ dễ có thêm những triệu chứng ít được liên tưởng đến trái tim, hoặc chỉ cảm thấy những dấu hiệu này mà không đau ngực rõ rệt.

Những dấu hiệu cần lưu ý gồm có:

**  Cảm giác bị ép, siết, nặng hoặc đầy ở giữa ngực; cảm giác có thể kéo dài vài phút, hết rồi trở lại.

**  Đau hoặc khó chịu ở một hay hai cánh tay, vai, lưng, cổ, hàm hoặc vùng bụng trên.

**  Khó thở, dù có hoặc không kèm theo đau ngực.

 **  Buồn nôn, ói mửa, chóng mặt, toát mồ hôi lạnh hoặc muốn ngất.

**  Mệt mỏi khác thường, yếu sức đột ngột hoặc không còn làm được những việc vẫn làm dễ dàng trước đó.

**  Cảm giác khó tiêu, nóng ngực, đau bao tử hoặc tức ở vùng dưới ngực.

Một số cơn đau tim khởi sự chậm, chỉ gây khó chịu nhẹ rồi tăng dần. Có người thấy triệu chứng xuất hiện rồi biến mất. Chính vì không có cơn đau dữ dội, nhiều phụ nữ tưởng mình bị khó tiêu, cảm cúm, mất ngủ, lo âu hoặc chỉ mệt vì tuổi tác.

Bệnh Tim Không Chỉ Là Bệnh Của Đàn Ông

Bệnh tim là nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với phụ nữ tại Hoa Kỳ và có thể xuất hiện ở bất cứ tuổi nào. Theo Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật Hoa Kỳ, hơn 60 triệu phụ nữ Mỹ đang sống với một dạng bệnh tim; trong năm 2023, bệnh tim gây ra khoảng một phần năm tổng số ca tử vong ở phụ nữ.

Các yếu tố nguy hiểm quen thuộc gồm cao huyết áp, cholesterol cao, tiểu đường, hút thuốc, béo phì, ít vận động và gia đình có người mắc bệnh tim sớm.

Riêng đối với phụ nữ, bác sĩ còn phải lưu ý đến tiền sử sản khoa và những thay đổi kích thích tố. Cao huyết áp khi mang thai, tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ, sinh non hoặc một số biến chứng khác có thể báo trước nguy cơ bệnh tim nhiều năm về sau.

Nguy cơ cũng thường tăng trong thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh, khi mức estrogen giảm, cholesterol và đường trong máu dễ tăng, trong khi mạch máu dần cứng hơn. Đây là lúc phụ nữ nên kiểm tra lại huyết áp, cholesterol, đường huyết và các thói quen sinh hoạt, thay vì chờ đến khi có triệu chứng.

Kết Quả Thử Nghiệm Bình Thường Chưa Phải Luôn Là Câu Trả Lời Cuối Cùng
Điện tâm đồ và xét nghiệm troponin là những phương tiện quan trọng khi nghi ngờ đau tim. Tuy nhiên, bác sĩ còn phải căn cứ vào thời điểm triệu chứng xuất hiện, bệnh sử, mức nguy hiểm và sự thay đổi của các kết quả theo thời gian.

Nếu cảm giác bất thường vẫn tiếp tục, trở lại khi đi bộ hoặc vận động, hay ngày càng nặng hơn, người bệnh cần cho bác sĩ biết rõ diễn tiến thay vì chỉ nói chung rằng mình “không khỏe.”

Ngoài các xét nghiệm thông thường về đường, cholesterol và huyết áp, người có bệnh sử gia đình hoặc nguy cơ cao có thể hỏi bác sĩ về lipoprotein(a), apolipoprotein B hoặc phương pháp đo lượng calcium trong động mạch vành.

Hướng dẫn năm 2026 của Hội Tim Hoa Kỳ đề nghị đo lipoprotein(a) ít nhất một lần trong đời, dùng ApoB trong một số hoàn cảnh và cân nhắc điểm calcium mạch vành để định rõ nguy cơ. Những xét nghiệm này không cần thiết cho tất cả mọi người và phải do bác sĩ quyết định.

Khi Nào Phải Gọi 911?

Khi có cảm giác bị ép hoặc đau ở ngực, khó thở, đau lan lên hàm, cổ, lưng hay cánh tay, kèm buồn nôn, toát mồ hôi, choáng váng hoặc mệt lả bất thường, đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.

Hội Tim Hoa Kỳ khuyên gọi 911 ngay cả khi chưa chắc đó là cơn đau tim. Thời gian rất quan trọng: càng để lâu, phần cơ tim thiếu máu càng có nguy cơ bị tổn thương nặng.

Người bệnh cũng cần kể cho nhân viên y tế mọi thay đổi, dù thoạt nghe không liên quan: một cơn đau bao tử kéo dài, sức lực giảm đột ngột, không còn leo nổi cầu thang, khó thở khi nằm hoặc cảm giác cơ thể “không giống mọi ngày.”

Không phải mọi cơn đau, cơn mệt hay chứng khó tiêu đều bắt nguồn từ trái tim. Nhưng khi cơ thể phát ra một dấu hiệu mới, khác thường và không có lời giải thích rõ ràng, xem nhẹ nó đôi khi là một cuộc đánh cược quá lớn. (VB)

Nguồn: Tóm lược theo Julie Charnet, viết trên The Guardian, ngày 27 tháng 7 năm 2026; tài liệu tham khảo từ Hội Tim Hoa Kỳ và Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Bệnh Tật Hoa Kỳ.

https://vietbao.com/p319376a325979/phu-nu-co-the-len-con-dau-tim-ma-khong-dau-nguc-du-doi 

_______________________

Vì sao nhiều mối quan hệ tự nhiên nhạt dần? 5 lý do rất đời nhưng ít ai để ý

Không phải mọi mối quan hệ kết thúc đều vì mâu thuẫn. Nhiều tình bạn, đồng nghiệp hay người từng thân thiết dần xa nhau chỉ bởi những thay đổi rất nhỏ trong cuộc sống và tâm lý.

Có những người từng nói chuyện mỗi ngày nhưng rồi bỗng dưng chẳng còn liên lạc. Không cãi vã, không phản bội, cũng không có một lời chia tay rõ ràng. Nhiều mối quan hệ kết thúc theo cách rất âm thầm. Điều gì khiến điều đó xảy ra?

1. Cuộc sống thay đổi, ưu tiên cũng thay đổi
Mỗi giai đoạn của cuộc đời đều kéo theo những ưu tiên mới. Có người tập trung xây dựng sự nghiệp, có người dành thời gian cho gia đình, con cái hoặc chăm sóc sức khỏe. Khi quỹ thời gian ngày càng hạn hẹp, các mối quan hệ cũng tự nhiên được sắp xếp lại theo mức độ ưu tiên.

Điều này không đồng nghĩa với việc ai đó hết quý bạn. Đơn giản là năng lượng và thời gian của họ không còn đủ để duy trì mọi kết nối như trước. Việc nhắn tin ít hơn, gặp mặt thưa hơn đôi khi chỉ phản ánh nhịp sống đã khác.

Các nghiên cứu về tâm lý xã hội cũng cho thấy con người chỉ có thể duy trì một số lượng nhất định các mối quan hệ thân thiết. Khi cuộc sống thay đổi, vòng tròn đó thường được điều chỉnh mà không cần bất kỳ quyết định chính thức nào.

2. Thiếu những cuộc trò chuyện có chiều sâu

Một mối quan hệ không thể chỉ tồn tại bằng những câu hỏi xã giao hay vài lượt thả cảm xúc trên mạng xã hội. Điều giữ con người ở lại với nhau là cảm giác được lắng nghe, được chia sẻ và được thấu hiểu.

Nếu các cuộc trò chuyện dần chỉ xoay quanh công việc, tin tức hoặc những lời hỏi thăm theo thói quen, cảm giác kết nối sẽ giảm đi theo thời gian. Hai người vẫn có thể liên lạc thường xuyên nhưng khoảng cách về mặt cảm xúc lại ngày càng lớn.

Nhiều chuyên gia cho rằng chất lượng giao tiếp quan trọng hơn số lần liên lạc. Một cuộc trò chuyện chân thành đôi khi có giá trị hơn hàng chục tin nhắn ngắn ngủi, hời hợt.

3. Kỳ vọng khác nhau nhưng không ai nói ra

Không ít mối quan hệ bắt đầu nhạt dần vì những kỳ vọng không được chia sẻ. Một người mong được quan tâm nhiều hơn, người còn lại lại nghĩ mọi thứ vẫn hoàn toàn bình thường.

Khi sự thất vọng tích tụ mà không được giải thích, khoảng cách sẽ xuất hiện. Người này lùi lại một bước, người kia cũng dần ít chủ động hơn. Cuối cùng, cả hai đều nghĩ đối phương không còn muốn duy trì mối quan hệ.

Tâm lý học gọi đây là khoảng cách do thiếu giao tiếp rõ ràng. Không phải ai cũng cố tình làm tổn thương người khác, nhưng việc im lặng quá lâu dễ khiến những hiểu lầm nhỏ phát triển thành sự xa cách thật sự.

4. Mối quan hệ chỉ tồn tại nhờ hoàn cảnh

Nhiều người thân thiết vì học cùng lớp, làm cùng công ty hoặc sống gần nhau. Khi môi trường chung biến mất, cơ hội gặp gỡ cũng giảm theo.

Nếu giữa hai người chưa kịp xây dựng sự đồng điệu về giá trị sống hay sở thích, việc mất đi điểm kết nối sẽ khiến mối quan hệ yếu dần. Đây là điều rất phổ biến sau khi tốt nghiệp, chuyển việc hoặc chuyển nơi sinh sống.

Các nhà nghiên cứu về hành vi xã hội nhận định rằng sự tiếp xúc thường xuyên đóng vai trò lớn trong việc duy trì tình cảm. Khi tần suất gặp gỡ giảm mạnh, cảm giác thân thiết cũng cần nhiều nỗ lực hơn để giữ gìn.

5. Con người đều thay đổi theo thời gian

Không ai giữ nguyên suy nghĩ, sở thích hay mục tiêu suốt nhiều năm. Những điều từng khiến hai người đồng điệu có thể không còn phù hợp khi mỗi người bước sang một giai đoạn mới của cuộc sống.

Sự thay đổi này không phải đúng hay sai. Có những người phát triển theo cùng một hướng nên càng ngày càng gắn bó. Ngược lại, cũng có những người dần khác biệt về quan điểm, lối sống hoặc cách nhìn nhận các giá trị quan trọng.

Thay vì xem mọi sự xa cách là thất bại, nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng nên coi đó là một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành. Một số mối quan hệ sẽ đi cùng bạn rất lâu, một số khác hoàn thành vai trò của mình ở một giai đoạn nhất định rồi lặng lẽ khép lại.

Không phải mọi sự nhạt dần đều là dấu chấm hết

Việc một mối quan hệ ít liên lạc hơn không đồng nghĩa với việc tình cảm đã biến mất hoàn toàn. Có những người chỉ cần một cuộc gọi, một lần gặp lại vẫn có thể kết nối như chưa từng xa cách. Cũng có những mối quan hệ nên được chấp nhận khép lại để mỗi người bước tiếp hành trình của riêng mình.

Điều quan trọng không phải cố giữ tất cả mọi người ở bên cạnh, mà là biết trân trọng những kết nối vẫn còn giá trị, chủ động vun đắp khi còn có thể và bình thản trước những sự thay đổi vốn là quy luật tự nhiên của cuộc sống.

Dạ Ngân
 - giaitri.thoibaovhnt.com.vn

_________________________

Người già : càng cao tuổi càng cần ăn ngon

BS Lương Lễ Hoàng

Các nhà nghiên cứu ở Hoa Kỳ vừa chứng minh hẳn hòi là, người cao tuổi nếu có da có thịt một chút, nghĩa là dư cân, ít bị bệnh và sống thọ hơn bạn đồng niên mình hạc xương mai. Lượng mỡ dưới da, tất nhiên không nhiều, chính là kho dự trữ dưỡng chất để đáp ứng cho nhu cầu phục hồi cơ thể đã cao tuổi mỗi lần ngã bệnh.

Chúng ta sống đến tuổi nầy là may mắn lắm rồi ! Nên ăn những gì chúng ta thích, đừng hà tiện nữa ! Để dành tiền cho con cháu biết bao nhiêu cho đủ ? Hơn nữa, chúng nó có bằng cấp, có công việc tốt, chúng nó hẵn nhiên là giàu có hơn mình ! Thì tại sao mình lại hà tiện, chắt chiu để dành cho chúng ? Biết bao nhiêu cho đủ ? (còn ăn thì cứ ăn cho thỏa thích. Một mai răng rụng hết chỉ còn nhìn mà hít hà thôi !).

Tuy không hẳn vì bất hiếu nhưng do định kiến là người cao tuổi không cần ăn nhiều, nên có nhiều người già bị rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng một cách oan uổng ! Thêm vào đó là nhiều người lớn tuổi phải kiêng cữ, thường khi thái quá do con cháu ép buộc, vì bệnh tiểu đường, cao huyết áp, tăng mỡ trong máu…

Vấn đề chưa dừng lại ở điểm cơ thể người cao niên vì thế mà thiếu dưỡng chất. Nguy hơn nhiều là vì lý do đó mà sức đề kháng bị xói mòn, khiến cho bệnh bội nhiễm cũng như bệnh do thoái hóa cơ khớp trở thành mối đe dọa thường xuyên cho cơ thể vốn vừa nhạy cảm, vừa dễ thiếu nước khi tuổi đời chồng chất. Nếu xét về mặt dược lý, bữa ăn của người cao tuổi thậm chí còn quan trọng không kém viên thuốc đặc hiệu nữa !

Quan điểm cho rằng, người cao tuổi cần phải e dè với từng miếng ăn, là một sai lầm nghiêm trọng. Nhiều công trình nghiên cứu trong thời gian gần đây cho thấy hình thức ăn uống dồi dào với rau cải tươi, nhiều cá biển, và nhất là thấy ngon miệng, là phương pháp dinh dưỡng lý tưởng cho người già. Bằng chứng là người cao tuổi ở Địa Trung Hải ít bị nhồi máu cơ tim nhờ khẩu phần đa dạng với thực phẩm"xanh" chiếm tối thiểu 60% tổng số lượng khẩu phần ăn hàng ngày. Bằng chứng là người Nhật có tuổi thọ cao nhất thế giới nhờ thực đơn hầu như không bao giờ thiếu cá biển và đậu nành.

Ngược lại, người cao tuổi trong các nhà dưỡng lão ở Hoa Kỳ, nơi cách ăn uống kiêng cữ được đặt lên hàng đầu, lại có tỷ lệ tai biến mạch máu não và tử vong vì nhồi máu cơ tim vượt xa các quốc gia khác !

Từ nhận thức đó, thay vì tiếp tục đề cao cách ăn uống kiêng khem, đa số chuyên gia dinh dưỡng ở khắp nơi đã đồng lòng tán dương phương pháp dinh dưỡng mang nhiều nét "đổi mới" cho người già dựa trên các nguyên tắc như sau :

• Người cao tuổi nên ăn tất cả những món ưa thích và ngon miệng, miễn là với số lượng không gây trở ngại cho vấn đề tiêu hóa.

• Khẩu phần hàng ngày càng đa dạng càng tốt, càng ít thực phẩm"ăn liền" (fast food) càng hay.

• Chắc chắn cần uống đủ nước trong ngày bằng cách chú trọng các món cung cấp nước như rau trái, món canh…, thay vì uống nước vì có nhiều người già thường chỉ uống khi thấy khát.

• Đừng nấu cho người cao tuổi các món ăn tuy bổ dưỡng về thành phần nhưng với khẩu vị nuốt không vô ! Đừng quên cảm giác ngon miệng là đòn bẩy cho sức kháng bệnh.

• Không nhất thiết phải cữ muối, tuyệt đối nếu không có chỉ dẩn của bác sĩ trong giai đoạn bệnh tim mạch cấp tính.

• Không nên thiếu món ngọt nếu thực khách chưa bị bệnh tiểu đường.

• Luôn luôn có rau quả tươi trong khẩu phần.

• Nên có nhiều bữa ăn nhỏ thay vì ngày ba bữa đúng giờ.

• Một ly rượu vang cho mỗi bữa ăn là điều nên làm.

• Chỉ tránh các món ăn gây dị ứng, món chiên xào nếu đã có bệnh trên đường tiêu hóa như viêm đại trường mãn, viêm ruột dị ứng, trĩ…

• Có bữa cơm gia đình cùng con cháu thay vì ăn riêng trong buồn tẻ như người bệnh nặng.

• Vận động nhẹ trước và sau bữa ăn.

Con cháu nếu biết thương ông bà, đừng quên là các nhà nghiên cứu ở Hoa Kỳ vừa chứng minh hẳn hòi là : Người cao tuổi nếu có da có thịt một chút, nghĩa là dư cân, thì ít bị bệnh và sống thọ hơn bạn đồng niên mình hạc xương mai. Lượng mỡ dưới da, tất nhiên không nhiều, chính là kho dự trữ dưỡng chất để đáp ứng cho nhu cầu phục hồi cơ thể đã cao tuổi mỗi lần ngã bệnh.

Không cho người già ăn no bụng và ngon miệng là một điều đáng trách cả về lý lẫn về tình.

BS Lương Lễ Hoàng

Chuyên Gia Dinh Dưỡng Khuyên Nên Ăn Nhiều Cá Hộp Hơn

Giới chuyên gia dinh dưỡng vốn thường chuộng thực phẩm tươi hơn đồ chế biến, nhưng lại có một ngoại lệ: cá đóng hộp. "Đây không chỉ là một chất bổ dưỡng đơn lẻ, mà là một món ăn hoàn chỉnh," ông Colin Robertson, chuyên viên dinh dưỡng, nhận định, nhắc đến lượng chất béo omega-3 cùng sinh tố B12 và D có trong các loại cá béo như cá mòi, cá thu và cá cơm.

Bà Sonal Haerter, phó giáo sư và bác sĩ nội khoa tại Đại học Creighton, cho biết cá hộp — gồm cả cá ngừ, cá hồi và cá trích — vừa giàu chất đạm, vừa ít năng lượng, lại tiện lợi: "Có bán suốt năm, và nếu so với cá tươi thì giá rẻ hơn nhiều." Từng bị xem là món chỉ lấy ra khi hết thức ăn tươi, cá hộp nay trở thành trào lưu trên các trang mạng xã hội, với nhiều công thức được lan truyền rộng rãi như cá mòi hun khói hay các mâm "hải sản nguội" kiểu khai vị. Nhờ vậy, thị trường cá hộp toàn cầu được ước tính trị giá 9,5 tỷ Mỹ kim năm 2022 và dự kiến tăng lên 17,2 tỷ Mỹ kim vào năm 2033.

Lợi ích cho sức khỏe. Cá hộp giàu chất béo, giàu chất omega-3 — loại chất béo thiết yếu mà cơ thể không tự tạo được. Bà Haerter giải thích: "Omega-3 là chất béo tốt, giúp ngăn ngừa bệnh tim, giảm nguy cơ tiểu đường và hạ huyết áp." Hội Tim Mạch Hoa Kỳ khuyến cáo nên ăn hải sản hai lần mỗi tuần để có đủ omega-3. Với người đã có bệnh tim hay mỡ trong máu cao, lợi ích này càng rõ rệt. Ông Robertson còn cho biết chất béo này có tác dụng bảo vệ thần kinh: một nghiên cứu nhỏ năm 2023 cho thấy dầu cá làm chậm sự suy giảm trí nhớ ở bệnh nhân mới chớm bệnh Alzheimer.

Ngoài ra, cá hộp còn cung cấp sinh tố D (tốt cho xương, não và hệ miễn nhiễm), sinh tố B12 (hỗ trợ thần kinh và chuyển hóa), khoáng chất selen (chống oxy hóa), cùng calci và một loại acid amin gọi là taurine — chất có tính chống viêm và chống oxy hóa, "rất hữu ích cho não bộ và tế bào," theo bà Haerter. "Cá mòi đặc biệt giàu taurine."

Loại cá hộp nào tốt nhất? Bà Phoebe Wareham, chuyên viên dinh dưỡng, gợi ý ghi nhớ năm loại giàu omega-3, ít thủy ngân nhất: cá hồi, cá thu, cá cơm, cá mòi và cá trích. Bà cho rằng cá mòi bổ dưỡng nhất trong nhóm này, vì thường ăn luôn cả xương và da — nguồn calci và sinh tố K2 quý giá cho xương, lại rất giàu B12. Một nghiên cứu năm 2026 cho thấy chỉ cần 15 gram cá mòi hộp đã đủ lượng omega-3 khuyến nghị mỗi ngày.

Muốn nhiều chất đạm, ông Robertson khuyên chọn cá ngừ, nhưng vì đứng cao hơn trong chuỗi thức ăn, cá ngừ thường chứa nhiều thủy ngân hơn các loại khác — ăn quá nhiều có thể gây ngộ độc, về lâu dài dẫn đến tê tay chân, mệt mỏi hay lú lẫn. Dù vậy, ông ước tính phải ăn tới mười hộp mỗi ngày mới đáng lo. Bà Haerter trấn an: một khảo sát toàn cầu trên hơn 138.000 mẫu cho thấy 97,6% hải sản đạt tiêu chuẩn an toàn, và lợi ích của omega-3 vượt xa rủi ro kim loại nặng — ngoại trừ phụ nữ có thai hay đang cho con bú, nên hạn chế cá ngừ đóng hộp dưới 340 gram mỗi tuần.

Bà Wareham cũng khuyên nên chọn loại ít muối, và ưu tiên cá ngâm dầu ô-liu — có lợi cho tim và chống viêm hơn các loại nước ngâm khác.

Cách dùng. Đơn giản nhất là ăn với bánh mì nướng, nguyên miếng hay nghiền với muối tiêu. Mùa hè, có thể trộn salad — kiểu Á Đông với sốt mayonnaise, tương ớt, cơm, bơ và rong biển, hoặc kiểu Nicoise với khoai tây, đậu que, trứng luộc và ô-liu, dùng cả dầu trong hộp để pha giấm kiểu Pháp. Cá cơm có thể băm nhỏ trộn vào nước sốt, ăn cùng mì hay các loại hạt như couscous. Cần tránh nấu cá hộp ở nhiệt độ quá cao, vì có thể làm hao hụt chất omega-3, dù chất đạm và khoáng chất vẫn giữ được vì cá đã được nấu sẵn trong lúc đóng hộp.

Bà Wareham kết luận nên ưu tiên ăn cá thật hơn là chỉ dùng dầu cá viên: "Khi ăn nguyên con cá, ta nhận đủ chất đạm — phần giúp no lâu nhất — cùng các dưỡng chất từ xương cá."

Nguồn: Theo National Geographic, ngày 16 tháng 7 năm 2026
https://vietbao.com/p319376a325910/chuyen-gia-dinh-duong-khuyen-nen-an-nhieu-ca-hop-hon

____________________

Canh Chua Rau Muống, Thịt Gà

Trong bốn mùa ở xứ Úc, mùa hè là mùa trồng được nhiều rau muống nhứt. Mùa này, rau muống vừa rẻ vừa tươi non có thể ăn thả dàn thỏa thích để bù những khi trái mùa rau muống 1ký tới mười đồng. Ngoài việc đem xào tỏi, xào chao, luộc chấm tương hoặc chẻ quăn ăn với bún riêu, bà bếp cũng thường nấu canh chua với thịt gà. Cách nấu rất nhanh, đơn giản mà cũng ngon không thua gì món canh chua thập cẩm khóm, giá, bạc hà, cà chua, đậu bắp, tôm cá lung tung.

Vật liệu:

- Hai bó rau muống cọng to lặt lấy chỗ non ngắt từng khúc ngắn

- Vài trái cà chua từ huồm huồm tới chín đỏ

- 1 trái ớt chuông đỏ xắt lát mỏng

- Ngò gai, rau om xắt nhỏ

- 1kg gà (đùi, cánh hoặc ức tùy thích)

- 1 vắt me hột ngâm nước, lượt bỏ hột, lóng cặn

- Muối - Đường - Nước mắm - Bột ngọt

Rau muống lặt lấy khúc non

Cà chua xắt múi cau

Gà thigh fillet

Cách làm:

Bắc nồi lên lò, phi tỏi, xào sơ thịt gà cho thơm, chế 1,5 lít nuớc sôi vào nấu cho chín thịt gà, chắt nước me và cho cà chua vô nấu tiếp. Khi cà vừa chín, nêm nếm chua ngọt mặn cho vừa ăn, thả rau muống vào, dùng đũa đảo sơ rồi tắt lò ngay để rau còn xanh.

Khi múc ra tô, rải ngò, gai rau om và vài lát ớt chuông hoặc nếu thích cay thì cho ớt hiểm hay ớt sừng trâu lên mặt. Món canh chua này mà có thêm dĩa sườn xào mặn thì bữa cơm sẽ ngon miệng hơn bất cứ cao lương mỹ vị nào. Mời quý bạn nấu thử coi sao.

Bon appétit!

Người Phương Nam

__________________

Cafe Seattle

Bs Wynn Tran

By Dr Wynn Tran

Tôi dụi mắt lồm cồm thức dậy khi tiếng máy xay cafe ào ào chạy rè rè phía dưới nhà.

Tùa Tỉa (là Dượng Lớn bên nhà ngoại) đã thức dậy từ sớm. Ông tất bật đổ bụm hạt cafe nguyên chất bóng loáng màu nâu đậm mới rang xong vào cái quặng nhôm đã bạc màu. Ông với tay bật công tắc chiếc máy xay cafe đã cũ. Chiếc máy rung bần bật, lắc lắc từng dòng hạt cafe nâu đen nhúc nhích chạy vào, mất hút vào cái lỗ đen bên dưới cái. Bên dưới máy, dòng bụi cafe xịt ra đen thui phun, chạy thẳng vào bịch nilon bóng để chờ sẵn.

Tùa tỉa đợi bịch nilon vừa đầy thì chụp lấy đầu bịch, vòng tay lấy sợi dây thun cột vào cỗ gọn gàng. Ông chạy xe giao hàng cũng vừa đến, lao vào lấy mấy bịch cafe mới xây bỏ vào giỏ, tất tả quay xe đem đi giao cho mấy mấy quán cafe cóc gần nhà. Tôi không nhìn đồng hồ cũng biết bây giờ là 5g sáng. Mùi cafe mới rang với bơ vừa xay xong thơm phức bay lên lầu, lang thang qua cầu thang gỗ giữa nhà, len lỏi vào phòng tôi ngủ đánh thức tôi dậy.

Từ nhỏ, tôi đã lớn lên trong mùi cafe thơm lừng mới xay mỗi sáng. Bà con bên ngoại buôn bán cafe từ nhiều năm trước. Tùa tỉa thường mua hột cafe tươi từ Lâm Đồng về Sóc Trăng rồi ông pha trộn, rang, xay tại chỗ khiến cafe tại đây luôn thơm mới.

Sau này lớn lên, đi khắp nơi trên thế giới, nếm trải cafe là một thú vui của tôi. Từ ngồi quán cafe quán anh chàng nghệ sĩ nghèo ở Bạc Liêu năm nào nhấm nháp vị đắng cafe đen để học vẽ tranh, đến ngồi cafe cóc xung quanh hồ Con Rùa lúc còn học kiến trúc. Có lúc tôi ngồi cafe trầm ngâm ven sông Thames êm đềm ở London, hay gác chân cầm tách Cafe suy nghĩ nhẹ nhàng khi ăn bánh Croissant ở Paris. Mỗi nơi, trải nghiệm cafe là một trải nghiệm thú vị.

Hôm nay, dạo bước downtown Seattle, tôi thử nghiệm cafe nơi này. Những năm 1970, khi Starbuck mở quán cafe tại khu chợ Pike Place đã hình thành khu cafe nơi đây. Văn hoá cafe downtown Seattle len lõi giữa những toà nhà cao ốc, vào những con phố nhỏ, cho đến công viên rộp bóng cây xanh. Mỗi quán đều tạo ra những nét riêng nhỏ cho riêng mình. Từ quán cafe rang hạt thủ công đến kỹ thuật pha cafe độc đáo bằng AI. Cafe Seattle cũng chảy tận vào các công ty lớn khi có nhiều loại máy pha cafe luôn có sẵn phục vụ nhân viên 24/7.

Chợt nhớ đến buổi tối mưa phùng hôm nào trong quán cafe nho nhỏ ven nhà thờ Đức Bà, tôi có dịp ngồi uống cafe hóng chuyện với hai cô chú khởi nghiệp nghề cafe. Lúc đó, nghe những ước mơ biến cafe Việt thành thương hiệu toàn cầu và xây dựng văn hoá cáfe ở Sài Gòn, tôi thầm khâm phục và mong cho những ước mơ đó sau này sẽ thành hiện thực.

Ngày nay, tầm nhìn của hai cô chú ngày đó đã thành hiện thực. Việt nam đang là nước xuất khẩu cafe thứ 2 trên toàn thế giới. Cafe Việt Nam đã hoà mình vào văn hoá cafe toàn cầu. Các thương hiệu Cafe Việt đã có mặt tại Costco, Walmart, hay Amazon. Tại Seattle, các quán cafe Robusta cafe Việt mọc lên khắp nơi, mang chất caffein mạng mẽ, vị thơm lừng của đất Việt chinh phục những thực khách khó tính nhất.

Tôi gọi một ly cafe ở Downtown Seattle rồi ngồi gác chân trên chiếc ghế xếp dưới tán cây xanh um tùm giữa những toà cao ốc. Nhìn ly cafe đen thơm lừng bốc khói mới pha, tôi thầm nghĩ có khi nào giọt cafe này cũng đến từ Lâm Đồng, nơi Tùa Tỉa năm xưa từng vất vả đi mua từng hạt cafe tươi về xây đánh thức tôi dậy mỗi sáng.

Bs Wynn Tran
Seattle, Washington USA
http://youtube.com/post/UgkxacANhhOCHc79CXoX-5Xn81eWLlg9s3Qd?si=itNMbna4Pqpn1pZi

_______________________________