Tuesday, July 7, 2020

“Hết hạn”

BS Hồ Ngọc Minh

Nhiều lần, bệnh nhân của tôi rất quan tâm, lo ngại về việc thuốc “hết hạn”, quá “đát”, cho dù trên lọ thuốc ghi rõ là còn vài ba ngày nữa mới hết hạn. Về đến nhà, tôi mở tủ lạnh ra, thì, ôi thôi, một mớ đồ ăn cũng đã “hết hạn”, và quá “đát”. Bệnh nhân của tôi, nhiều người sẵn sàng quăng thuốc vào thùng rác, và lũ “Mỹ con” nhà tôi cũng thế, nhanh tay vứt đồ ăn vào thùng rác cho dù có những thức ăn đóng hộp chưa khui ra bao giờ.

Nhớ lại thời còn ở Việt Nam, tôi đã từng đi lượm đồ ăn hay thuốc men từ những “hầm bứa” mà quân đội Mỹ quăng đồ hết hạn vào đấy. Cho đến giờ phút nầy tôi vẫn còn sống “nhăn răng”, chẳng chết con ma nào, và đang viết bài “hết hạn” cũng nhờ vào những “của quý” lượm được từ những hố rác ấy. Thế thì, đâu là giới hạn của sự an toàn của đồ ăn hay thuốc men đã hết hạn?

1. Đồ ăn “hết hạn”.
Trước tiên hãy bàn về sự “hết hạn” đồ ăn.
Ở Mỹ, chỉ có thức ăn của trẻ sơ sinh thì mới “bắt buộc” (mandatory) ghi ngày hết hạn. Một số tiểu bang cũng bắt buộc ghi ngày hết hạn trên các thực phẩm chế biến từ sữa (diary products). Còn lại, việc ghi ngày hết hạn trên nhãn hiệu của các loại thực phẩm chỉ có tính cách “tự nguyện” mà thôi, voluntary system of labeling. Như thế, trên lý thuyết, không ghi ngày hết hạn thì cũng chả sao !

Cũng vì tính cách tự nguyện tự giác cho nên thực phẩm được dán nhãn, được tự biên tự diễn theo nhiều cụm từ khác nhau, như “expiration date”, “sell by date”, “best if used by (or before) date”, “guaranteed fresh date”, “pack date”… Tất cả những cụm từ nầy đều đặt nặng yếu tố phẩm chất của thức ăn nhiều hơn là sự an toàn của thức ăn. Chúng không có nghĩa là tới ngày “hết hạn” ghi trên nhãn hiệu là đồ ăn sẽ biến thành chất độc. Tuy nhiên, những cụm từ nầy nhằm để bảo vệ sự an toàn của nhà sản xuất thực phẩm nhiều hơn là cho người tiêu thụ. Thứ nhất, sau ngày hết hạn, người dùng có “chuyện gì” thì ráng chịu vì “I told you so”. Thứ nhì, một hình thức doạ dẫm để người “yếu bóng vía” vứt đồ ăn vào thùng rác và đi mua thêm thức ăn mới.

Để đơn giản hoá, hãy nhớ một số quy tắc chung cho thực phẩm được xem là an toàn để dùng, “sau ngày hết hạn” ghi trên nhãn:
– Sữa tươi có thể dùng một tuần sau ngày hết hạn.
– Trứng gà, từ 3 đến 5 tuần.
– Thịt gà, thịt vịt, đồ biển phải nấu hay đông lạnh trong vòng một đến hai ngày. Còn thịt bò, thịt heo phải nấu hay đông lạnh sau 3 đến 5 ngày. Một khi đồ ăn đã được đông lạnh thì sẽ giữ được vĩnh viễn bất kể ngày hết hạn.
- Đồ hộp, đồ đóng chai chưa khui có thể giữ được 18 tháng sau ngày hết hạn nếu bảo quản trong chỗ mát. Nếu lon đồ hộp bị phồng lên là dấu hiệu có vi trùng, thì phải vất bỏ cho dù chưa hết hạn.

Tất cả các thức ăn khác, nhất là thức ăn do chính mình nấu nướng hay mua ở tiệm về thì phải dựa vào sự nhận xét và phán đoán của người dùng bằng cách quan sát, ngửi mùi và nếm. Nếu thấy không ổn thì quăng ngay. Đừng có tiếc.

Vì thế, để khỏi phải đương đầu với vấn nạn quá nhiều đồ ăn hết hạn, ta không nên tích luỹ, đầu cơ nhiều đồ ăn nhất là các loại đồ ăn đóng hộp, đóng bao, đóng bì. Riêng đồ ăn tươi thì chỉ nấu ăn vừa đủ bữa, và… ăn ít lại! Ăn ít sống lâu, và đỡ stress vì phải lo chuyện thức ăn bị… hết hạn.

2. Thuốc men “hết hạn”.
Bây giờ bàn tới thuốc men “hết hạn”.  Nói chung, bạn không mất mạng vì dùng thuốc quá hạn, trừ một vài trường hợp phải cẩn thận.

Dĩ nhiên, tôi không khuyên bạn cứ uống bừa những thuốc quá hạn kỳ ghi trên nhãn, và bạn phải hỏi thăm bác sĩ về những những loại thuốc đang uống, nếu lỡ quá hạn có nguy hiểm gì hay không. Nếu lỡ thì một vài viên “quá đát” cũng không sao, vì hầu hết thuốc không tự dưng hết hiệu lực qua đêm sau ngày hết hạn, và cũng không tự dưng biến thành thuốc độc, hay hôi thúi như đồ ăn ngay sau ngày hết hạn. Trong lịch sử y khoa chưa có một loại thuốc hết hạn nào gây ra ngộ độc cả. Trên thực tế, rất nhiều thuốc hết hạn đã cứu được rất nhiều mạng người ở những nước nghèo, trong tình trạng khó khăn. Trong đó có cả tôi trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam!

Điều đúng là thuốc càng để lâu càng mất dược tính. Những thành phần cấu tạo nên thuốc có thể từ từ yếu đi theo thời gian vì thế dược tính không còn đảm bảo 100% sau ngày hết hạn. Năm 2006, một nghiên cứu đăng trên tờ báo dược khoa, Journal of Clinical Pharmacology cho thấy 88% thuốc, nếu bảo quản trong điều kiện tốt vẫn còn hiệu lực tối thiểu 12 tháng, và trung bình đến 5 năm sau ngày hết hạn. Một số thuốc vẫn còn hiệu lực lâu hơn nữa. Một vài thí dụ nêu ra: thuốc trụ sinh Doxycyclin vẫn còn 80% dược tính sau 20 năm, thuốc Cipro (ciprofloxacin) vẫn còn tốt sau 12 năm, và thuốc phóng xạ muối potassium iodide vẫn còn hiệu lực sau 18 năm!

Tuy nhiên, vấn đề là mỗi loại thuốc đều có một thời hạn hiệu lực khác nhau sau ngày mãn hạn, và, khác với đồ ăn, bạn không thể nếm, ngửi, để biết.

Quy tắc chung, những loại thuốc không cần toa bác sĩ như thuốc bổ, thuốc nhức đầu Tylenol chẳng hạn, hay những loại thuốc dùng ngoài da, như kem trị ngứa thì có thể dùng sau ngày hết hạn “một chút”. Ngoài ra tất cả những loại thuốc trị bệnh, thí dụ như những loại thuốc trị bệnh tim, thuốc trị dị ứng hen suyễn khẩn cấp chẳng hạn, thì không nên “liều mạng” với chúng.

Sau đây là một số thuốc cần phải thay thế, sau ngày hết hạn :
– Thuốc trị các bệnh thần kinh như phenytoin, carbamazepine, lamotrigine, và oxcarbazepine
– Thuốc trị bệnh kinh phong như Dilantin, phenobarbital
– Thuốc trị bệnh tim, Nitroglycerin
– Thuốc loãng máu, Warfarin
– Procan SR
– Theophylline
– Digoxin
– Thuốc bướu cổ, Thyroid levothyroxine sodium
– Paraldehyde
– Thuốc ngừa thai, Oral contraceptives
– Thuốc Epinephrine (Epi-Pen) trị dị ứng khẩn cấp như khi bị ong đốt chẳng hạn
– Insulin
– Các loại thuốc nhỏ mắt.

Tương tự như thức ăn, để khỏi phải lo lắng về thuốc men khi quá hạn, ta nên tránh mua và “tàng trữ” lung tung những loại thuốc bổ linh tinh, lang tang mà nghiên cứu cho thấy chẳng có ích lợi gì cả. Chúng ta ngộ độc vì uống qua nhiều… thuốc bổ chứ không phải vì thuốc quá hạn. Riêng với thuốc của bác sĩ cho toa thì phải uống hết, uống đúng theo lời dặn bác sĩ, không nên uống một phần toa thuốc một cách tuỳ hứng, vui thì uống, buồn thì không.

Trong cuộc sống, chúng ta có quá nhiều ngày “hết hạn” để nhớ, thí dụ như ngày trả tiền “bill” điện nước, điện thoại, internet; ngày trả thuế… mà từ ngữ Mỹ gọi là “deadline”. Ở Mỹ có hai cái deadline gần như chắc chắn, đó là ngày trả thuế và ngày trả… nợ đời. Một cái có thể gia hạn được còn một cái thì không.

Bạn có biết, người ta dùng chữ “expiration date” để chỉ ngày hết hạn của thuốc, nhưng trong y khoa, chúng tôi dùng chữ “expired” để nói về một bệnh nhân vừa mới qua đời ? Chúng ta đều biết, ai cũng có một ngày “hết hạn”, chỉ khác với thuốc men và đồ ăn, ngày đó sẽ đến cho mỗi người, mà khi chào đời, nhãn hiệu không ghi rõ. Vì thế, ta nên tận dụng từng giây phút khi cuộc sống còn hiệu năng, còn tươi tốt - “best if used by (or before) date”, “guaranteed fresh date”…


Vì, khác với thuốc men và đồ ăn, sau ngày hết hạn, là thật sự chấm hết, chúng ta không còn cơ hội để gia hạn tiếp tục nữa. Bạn nhé ! 

BS Hồ Ngọc Minh

Monday, July 6, 2020

Cuốn cẩm nang khổng lồ làm bằng đá granite, hướng dẫn con người phải làm gì nếu như đại họa tận thế xảy ra

Người đứng sau những tấm đá này vẫn là điều bí ẩn, người duy nhất biết danh tính ông ta quyết tâm giữ kín bí mật cho tới khi lìa đời.



Người đàn ông bí ẩn và yêu cầu quái gở
Khoảng thời gian cuối thập niên 70 và đầu thập niên 80, Chiến tranh Lạnh tiến đến hồi gay gắt. Người dân toàn thế giới thấp thỏm lo sợ khi quả Địa Cầu căng lên bởi xung đột có thể vỡ bất ngờ, chỉ trực chờ một hành động thiếu kiểm soát tới từ bất cứ bên nào.
Tháng Sáu năm 1979, một người đàn ông mang cái tên giả là Robert C. Christian ghé thăm Công ty Chế tác Granite Elberton, tự xưng “đại diện cho một nhóm người Mỹ trung thành”, đưa yêu cầu dựng lên một khối kiến trúc quái dị. Ông Christian giải thích công trình bằng đá gồm nhiều tấm đặt ở vị trí đặc biệt sẽ có tác dụng như một cái la bàn, một quyển lịch và một chiếc đồng hồ, có khả năng chống chịu được thảm họa tận thế. Những tấm đá sẽ bao gồm hướng dẫn xây dựng lại nền văn minh, được viết bằng 8 thứ ngôn ngữ lớn của thế giới.
Joe Fendley, chủ tịch đương thời của Elberton, cho rằng Christian không tỉnh táo lắm khi đưa ra yêu cầu quái gở, hét giá thật cao để làm xiêu lòng vị khách dở người; theo lời kể của Fendley trong một bài phỏng vấn, ông đã đưa ra giá gấp vài lần bất kỳ dự án nào công ty Elberton từng nhận làm lúc đó, giải thích rằng mấy tấm đá phức tạp sẽ cần tới nhiều công cụ và phải có thêm nhiều người cố vấn.
Người đàn ông lạ mặt chấp thuận, bất cứ giá nào cũng sẽ hợp lý để nhờ công ty điêu khắc granite bậc nhất thế giới hoàn thiện một công trình trường tồn với thời gian.
Christian hỏi thời gian hoàn thành công trình, Fendley thực sự không biết mà cũng không muốn biết: chưa thấy tiền thì chẳng ai muốn thực hiện một dự án trên trời như thế. Khi trao đổi về việc thanh toán, Christian yêu cầu gặp mặt giám đốc ngân hàng mà Fendley tin tưởng nhất, và được dẫn đường tới gặp Wyatt Martin, người đứng đầu Ngân hàng Thành phố.
Trên toàn lãnh thổ thành phố Elberton thuộc hạt Elbert, bang Georgia, chỉ hai người may mắn được gặp mặt trực tiếp Christian. Chủ tịch ngân hàng nhớ lại: “Fendley gọi cho tôi và nói ‘Có ông dở hơi nào đang bàn bạc với tôi tôi về một cái tượng đài điên khùng nào đó’”.
Nhưng khi diện kiến ông ta, thấy ông mặc một bộ đồ rất đẹp và đắt tiền, tôi đã tôn trọng ông ta hơn chút. Ông ta nói chuyện rất chỉn chu, rõ ràng là một người có học”.
Để lý giải cho vị chủ ngân hàng lý do phải dùng tên giả, Christian nói về dự án đã ấp ủ trong bí mật 20 năm nay, và muốn những người tham gia phải giữ kín danh tính cho họ. Martin vẫn không tỏ ra chút tin tưởng nào, nói hành động của nhóm nặc danh này tương đương với ném tiền qua cửa sổ. Christian buồn bã nhìn Martin rồi thở dài: “Ông không hiểu được đâu”.
Martin dẫn Christian xuống phố, tham khảo những dự án điêu khắc đã từng được dựng lên nơi đây. Vị khách lạ mặt được giới thiệu khối kiến trúc granite lớn nhất từng được dựng tại Elberton: kích cỡ những món hàng mẫu chẳng thấm vào đâu so với ước mơ xa vời của ông Christian.
Christian không chút do dự, hứa sẽ trở lại vào thứ Hai, rồi lên máy bay để từ trên không tham khảo địa điểm sẽ đặt những khối đá. “Đến lúc đó thì tôi đã tin một nửa lời ông ta nói”, giám đốc ngân hàng Martin nhớ lại.
Sáng thứ Hai, Christian giữ đúng lời hứa và trở lại gặp Martin. Chủ ngân hàng giải thích: hai bên sẽ không thể có thỏa thuận nếu như ông Christian không cho biết danh tính thực sự, và đảm bảo khả năng chi trả cho khối kiến trúc khổng lồ. Vì tính chất của ngành ngân hàng, hai bên cũng phải có thêm một giao kèo nữa, Christian sẽ cho Martin và chỉ một mình Martin biết danh tính thật của mình, ký cam kết sẽ không để lộ thông tin tuyệt mật này và phá hủy mọi tài liệu liên quan tới dự án khi mọi thứ hoàn thiện.
Ông ta nói sẽ gửi tiền cho tôi từ nhiều ngân hàng khác nhau đặt trên toàn thế giới, đảm bảo không ai có thể lần dấu nguồn tiền. Rõ ràng ông ta bảo vệ danh tính mình rất cẩn trọng”, ông Martin hồi tưởng
Trước khi rời Elberton, Christian gặp mặt Fendley một lần nữa, đưa ra một chiếc hộp chứa bản sao bằng gỗ của khối kiến trúc sẽ được dựng lên, kèm theo tập tài liệu khoảng 10 trang, mô tả chi tiết mọi khía cạnh của các khối granite. Đến lúc này, Fendley vẫn bán tín bán nghi, cho tới khi Martin gọi điện báo về số tiền đặt cọc 10.000 USD. Đó là thời điểm Fendley dồn toàn tâm trí vào dự án lớn.
Cha tôi vẫn luôn ưa thích một công việc đầy tính thử thách”, con gái Fendley là Melissa Fendley Caruso kể lại về người cha quá cố. “Ông gọi đây là dự án khó làm nhất trong lịch sử toàn hạt Elbert”.
Việc xây dựng Georgia Guidestones - Những tấm đá chỉ dẫn vùng Georgia bắt đầu vào tháng Sáu năm đó. Nhờ tính chất đặc biệt của dự án, mà nhân công của công ty điêu khắc đã chụp lại hàng trăm tấm ảnh để ghi lại về quá trình làm việc.
Họ sử dụng búa khoan để đục sâu tới hơn 30 mét xuống vùng Pyramid Quarries ở miền Tây Elberton, nhằm tìm ra được những khối granite đủ chất lượng để làm Tấm đá Chỉ dẫn. Tảng đá 28 tấn được lôi lên từ lòng đất, khiến toàn bộ đội ngũ công nhân lo sợ cần cẩu sẽ không chịu được. Mọi chuyện rồi cũng suôn sẻ.



Công việc cần tới một thiết bị cắt đá chuyên dụng chạy bằng động cơ tên lửa, phải chở tới từ vùng khác bằng xe tải; những thợ cắt đá lành nghề nhất nước Mỹ đã nhận trách nhiệm mài nhẵn bề mặt khối granite khổng lồ.
Fendley và Martin giúp Christian tìm ra địa điểm đặt Tấm đá Chỉ dẫn hợp lý nhất: đó là đỉnh bằng của một quả đồi nhỏ, rộng 20.000 mét vuông, thoáng về cả 4 hướng, mua với giá 5.000 USD từ chủ đất là Wayne Mullinex. Bên cạnh việc nhận về số tiền lớn, toàn bộ con cháu của gia đình Mullinex đều sẽ được chăn gia súc quanh khu vực đặt Tấm đá Chỉ dẫn.
Đã có đất, đã có thợ lành nghề, giao dịch đã hoàn tất, giờ là lúc Christian nói lời tiễn biệt. “Các anh sẽ không bao giờ thấy tôi lần nữa đâu”, Christian nói và quay lưng đi thẳng ra cửa. Không lời từ biệt thắm thiết, không có lấy một cái bắt tay.
Sau thời điểm đó, Christian chỉ liên lạc với bên thi công thông qua Martin, bên cạnh đó ông còn đưa ra yêu cầu chuyển toàn bộ quyền sở hữu đất cũng như Tấm đá Chỉ dẫn cho hạt Elbert, tin rằng chính quyền địa phương sẽ bảo tồn dự án. Ông Christian vẫn bí ẩn như ngày nào, mỗi chỉ dẫn đều đến từ một địa điểm khác nhau.


"Hãy để đây là những lời lẽ dẫn đường trong kỷ nguyên của lẽ phải"

Những yếu tố thiên văn của các phiến granite quá phức tạp, tới mức Fendley phải nhờ tới sự giúp đỡ của nhà thiên văn học tới từ Đại học Georgia. 
Bốn tấm đá ngoài cùng đều được xếp dựa trên vị trí của Mặt Trời trong một năm, cột chính giữa phải được đặt để thỏa mãn hai yếu tố: một lỗ mà qua đó, người nhìn sẽ phải luôn thấy được Sao Bắc Đẩu, một khe mà từ đó, mai cũng sẽ luôn thấy Mặt Trời mọc khi Hạ Chí - Đông Chí và Xuân Phân - Thu Phân. Tấm đá đặt trên cùng có một lỗ nhỏ có khẩu độ 22mm để ánh sáng lúc giữa trưa luôn chiếu xuống dưới, chỉ ra ngày trong năm.
Nhưng điểm đáng chú ý nhất của Tấm đá Chỉ dẫn là những lời lẽ được khắc trên nó: 

10 điều được viết dưới 8 ngôn ngữ là tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga, tiếng Trung phồn thể, tiếng A-rập, tiếng He-brơ của người Do Thái, tiếng Hin-đi của người Ấn Độ, tiếng Swahili của Châu Phi.
Bốn mặt bên của tấm đá đặt trên cùng nói về sứ mệnh những tấm đá này mang theo - một bản hướng dẫn loài người phát triển trong kỷ nguyên của lý trí, bốn mặt được viết bằng chữ tượng hình của người Ai Cập, chữ Hy Lạp cổ đại, tiếng Phạn và chữ hình nêm của Babylon. Liên Hợp Quốc cũng đã vào cuộc, phiên dịch một số ký tự được viết trên Tấm đá Chỉ dẫn


Nhìn vào tình cảnh hiện tại, không lạ khi những con người viết nên 10 điều này lặp lại hai lần cụm “Leave room for nature - Hãy dành chỗ cho tự nhiên phát triển”.
Đến đầu năm 1980, máy xúc đã cạo đến thềm đá của con đồi nhỏ, để làm mặt phẳng đặt những phiến granite lớn. Một hệ thống cần cẩu cao tới 30 mét được huy động, chẳng lạ lùng gì khi công trình này có số đo như sau:



Những thông tin trên có được từ một bảng chỉ dẫn đặt cách Tấm đá Chỉ dẫn vài mét về phía Tây. Ngoài số liệu đo đạc toàn bộ công trình, nó còn có những ngôn ngữ đã được sử dụng, ngày hoàn thiện, ai đứng sau hậu thuẫn dự án.
Đáng chú ý, tấm đá còn có dòng: dưới sâu 1,8 mét là một ống thời gian - time capsule, chỉ được mở vào ngày [để trống]. Tháng ngày không được đề rõ, nên không ai biết những người thi công có đặt một ống thời gian xuống dưới Tấm đá Chỉ dẫn hay không.
Ngày 22 tháng Ba năm 1980, khoảng 400 người tới dự lễ khánh thành Tấm đá Chỉ dẫn vùng Georgia, ai cũng hồ hởi như đi trẩy hội. Tới tham dự còn có đội ngũ làm tin tức tới từ Atlanta và khi thông tin lan đi, Elberton bỗng trở thành địa điểm du lịch nổi tiếng, Fendley trở thành người con đất Elberton nổi tiếng nhất tính từ thế kỷ 18.

Những lời lẽ khiến người ta sởn tóc gáy

Nội dung của 10 điều khắc trên Tấm đá Chỉ dẫn cho thấy ngay tính chất của nó: đây là những hướng dẫn nhân loại gây dựng lại thế giới sau một thảm họa tận thế nào đó, có thể là chiến tranh, có thể là thiên thạch va chạm, v.v...
Không ai phủ nhận việc công trình rất đẹp, nhưng những từ ngữ ghi trên đó đã khiến người đọc không hề thoải mái. Ngay từ những dòng đầu tiên, ta đã thấy sự phũ phàng: giữ cho số cá thể của nhân loại dưới 500.000.000, thế số còn lại đi đâu hết rồi?
Vào thời điểm 1980, dân số thế giới xấp xỉ 4,45 tỷ người, tức là hầu hết ông bà, bố mẹ, anh chị ta đã không nằm trong số dự đoán có trên Tấm đá Chỉ dẫn. Chuyện gì có thể xảy ra? Lúc đó, mối nguy lớn nhất tới sự sống còn của nhân loại là chiến tranh hạt nhân, khi hai thế lực hùng mạnh của thế giới không tìm được tiếng nói chung.


Từ người dân địa phương tới bất kỳ thuyết gia âu mưu nào hay chuyện đều tự nghĩ ra cho mình một giả thuyết tự cho là hợp lý. Từ những chốn xa xôi, dăm ba người tự xưng là phù thủy và thầy pháp tới Tấm đá Chỉ dẫn để làm lễ, có người còn sợ hãi đồ rằng đây sẽ là nơi hiến tế một thứ thần linh đáng sợ nào đó. Có lời đồn ai đó đã cắt tiết gà ở đây.
Trong tập san UFO Report, một bà đồng có tên Naunie Batchelder tuyên bố trong vòng 30 năm nữa, người ta sẽ biết được bản chất của những tấm đá granite. Bên cạnh đó, UFO Report còn nhận thấy mấy tấm đá xếp thành chữ X, trông cứ giông giống chỗ đỗ đáp của tàu người ngoài hành tinh.
Những tin đồn đầu tiên tới từ Hội liên hiệp Granite Elberton, khi có thành viên cho rằng Fendley đứng đằng sau tất cả, với sự giúp sức của bạn mình là Martin. Người ta cáo buộc gay gắt tới mỗi cả Fendley và Martin đã phải thực hiện bài thử nói dối, mọi chuyện lắng xuống khi tờ báo địa phương công bố: cả hai người đã vượt qua bài thử nói dối một cách thuyết phục.


Đội ngũ thực hiện Tấm đá Chỉ dẫn chẳng biết ai thực sự đứng đằng sau công trình này, chỉ biết nó là đài tưởng niệm lớn nhất từng được dựng lên tại địa phương.
Bí ẩn sẽ khiến cho người ta không thoải mái, và những thuyết âm mưu xoay quanh Tấm đá Chỉ dẫn đã khiến nó rơi vào tầm ngắm của những thành phần quá khích. Đã có những người mang sơn xịt tới phá hoại Tấm đá, thậm chí có kẻ mang polyurethane - một thứ chất đặc biệt khó gột sạch - để xịt thông điệp khó nghe lên bề mặt Tấm đá Chỉ dẫn.

Đằng sau tấm màn bí mật, một tình bạn xuất hiện

Khách du lịch cứ nườm nượp đổ tới chiêm ngưỡng công trình có một không hai, lại càng nhiều người để ý tới danh tính bí ẩn của Robert C. Christian. Nhưng khi việc điều tra đi dần vào ngõ cụt, cũng chẳng ai đoái hoài tới người đàn ông không rõ là có tồn tại hay không.
Nhưng Christian vẫn giữ liên lạc với Martin, thư từ qua lại nhiều tới mức họ trở thành bạn thư tín của nhau. Thỉnh thoảng, Christian sẽ gọi điện cho Martin từ một trạm điện thoại công cộng, hẹn gặp tại một quán ăn quen thuộc cách Elberton khoảng 64km.
Đến lúc này, Martin chẳng còn quan tâm gì tới danh tính thực của Christian, sự tin tưởng (và ít nhiều kính trọng) tới từ giây phút Christian trích lời đại văn hào Henry James, khi bậc kỳ tài này chiêm ngưỡng Stonehenge:


Martin kể lại rằng Christian không kể chút gì về nhóm người đứng đằng sau Tấm đá chỉ dẫn vùng Georgia. Lá thư cuối cùng Christian gửi đi là ngay trước khoảng thời gian vụ tấn công khủng bố 11/9 xảy ra, Martin đã nghĩ tới trường hợp xấu nhất.
Sau khi nghe tất cả những thuyết âm mưu trên trời xoay quanh Tấm đá Chỉ dẫn, nhân viên ngân hàng già chỉ biết lắc đầu và lặp lại câu nói của Christian nhiều năm về trước: “Các người không hiểu được đâu”. Những thứ đó đã khiến Martin muốn nói cho cả thế giới về những điều ông đã biết, nhưng rõ là Martin không làm thế: “Tôi đã hứa rồi”.
Lời hứa nào cũng có ngoại lệ, y như khẳng định “sẽ hủy bỏ mọi tài liệu liên quan tới Christian”. Trong kho của ông Martin là một hộp nhựa lớn: một cỗ máy tính IBM ông mua từ hồi 1983, chứa đựng mọi tài liệu liên quan tới công trình Guidestones of Georgia, bao gồm cả những lá thư của người bạn Christian.
Nhiều năm trời, ông đã định viết một cuốn sách về trải nghiệm hiếm có trong đời người, nhưng rồi ông cũng khẳng định mình sẽ chẳng bao giờ làm thế. Ông khẳng định sẽ mang mọi bí mật theo mình xuống suối vàng, và tin rằng Christian sẽ muốn ông làm thế: “Anh ấy nói rằng danh tính thực và nguyên quán của anh sẽ mãi mãi phải là bí mật. Nếu anh muốn người ta luôn hứng thú với công trình này, anh chỉ có thể cho họ biết chút ít đó thôi”.
Và bí mật về Christian, người đàn ông đại diện cho cả một nhóm người viết nên hướng dẫn gây dựng lại nhân loại, sẽ sớm chết lặng trong cái nắng đang vươn tay ôm lấy những cột đá vĩnh hằng.
Dựa từ thông tin trong bài viết của tác giả Randall Sullivan được đăng tải trên Wired, dữ liệu từ cuốn cẩm nang về Tấm đá Chỉ dẫn do Elberton Granite phát hành, và những chữ cái trường tồn được khắc trên mình George Guidestones.
Nguồnhttps://genk.vn/
____________________________________

Sunday, July 5, 2020

MỘT THÍ NGHIỆM SAI LẦM

Cho con trai và tinh tinh ăn ngủ cùng nhau để phục vụ thí nghiệm. Nhà khoa học vội chấm dứt mọi thứ sau 9 tháng khi phát hiện ra sự thật không ngờ





Nhà khoa học đã kịp thời dừng lại mọi thứ sau 9 tháng thí nghiệm khi phát hiện ra rằng suýt chút nữa mình đã hại con.

Vào ngày 26/6/1931, nhà tâm lý học Winthrop Niles Kellogg cùng vợ đã đón chào một thành viên mới đến với tổ ấm nhỏ của họ, đó là một con tinh tinh cái 7,5 tháng tuổi. Họ đặt tên con tinh tinh là Gua và nuôi dạy nó cùng con trai mình là Donald, 10 tháng tuổi. Mục đích của Winthrop Niles Kellogg là kiểm chứng tác động của môi trường đến sự phát triển của con tinh tinh này. Liệu ở môi trường cùng với loài người, tinh tinh có thể cư xử, thậm chí tư duy giống như con người được hay không?


Winthrop Niles Kellogg và Gua.
Ý tưởng về nghiên cứu trên đến với Kellogg từ khi còn theo học Đại học Columbia. Chàng sinh viên ngày đó bị mê hoặc bởi những đứa trẻ được sói nuôi dạy ở Ấn Độ. Kellogg lập luận rằng những đứa trẻ này được sinh ra với trí thông minh bình thường, "do môi trường sống tác động" nên mới học tập tính của loài sói.

Kellogg tin rằng trải nghiệm đầu đời ảnh hưởng cực kỳ mạnh mẽ đến sự phát triển, khiến những đứa trẻ sói kia khó mà hòa nhập lại với cộng đồng loài người. Ông muốn kiểm chứng suy luận của mình, song hiểu rõ để một đứa bé ngoài tự nhiên hoang dã là vi phạm đạo đức. Chính vì vậy, Kellogg quyết định làm điều ngược lại: đưa một con vật sơ sinh vào thế giới loài người.

Trong 9 tháng, 12 tiếng mỗi ngày và 7 ngày mỗi tuần, Kellogg cùng vợ nuôi dạy Gua và Donald giống nhau nhất có thể. Tinh tinh Gua được mặc quần áo giống như Donald. Nó được ngủ trên giường và cũng được hôn chúc ngủ ngon giống với bất kỳ đứa trẻ nào khác. Gua và Donald được chăm sóc như hai anh em ruột thịt. Cả hai được ăn cùng một loại thức ăn và được tham gia vào các hoạt động giống nhau.

Gua cùng với Donald được chăm sóc và nuôi dạy như nhau


Cả hai được nuôi dưỡng không khác gì anh em ruột


Tất cả điều này đều phục vụ cho mục đích thí nghiệm, chính vì thế mà Gua và Donald thường xuyên được thực hiện các bài kiểm tra để theo dõi các thông số khác nhau, đặc biệt là trí thông minh và hành vi. Kết quả là Kellogg vô cùng ngạc nhiên khi nhận ra rằng tinh tinh Gua thông minh hơn so với con trai của họ. Dù chưa đầy 1 tuổi, Gua đã thể hiện trình độ xuất sắc trong các bài kiểm tra, trong khi bé Donald gặp nhiều thử thách hơn.


Gua và Donald được chơi với nhau mỗi ngày.

Họ phát hiện ra rằng, tinh tinh có thể thực hiện nhiều động tác giống như con người. Gua có thể đi giày và đứng thẳng bằng hai chân. Cô bé này có thể ăn bằng thìa, cầm ly nước uống hết và mở được cửa trước khi bé trai Donald có thể thực hiện được điều đó. Gua bắt chước y hệt cử chỉ của con người và cách thể hiện tình cảm như ôm hôn Donald giống như cách mà cha mẹ cậu làm với đứa trẻ.

Giống như hầu hết những đứa trẻ khác, Gua đã làm ầm ỹ lên khi "cha mẹ" bỏ ra ngoài, để cô bé và Donald một mình trong nhà. Khi Gua và Donald đều hơn 1 tuổi, con tinh tinh này tiếp tục dẫn đầu về các bài kiểm tra thể chất như chạy hay leo trèo.

Tinh tinh Gua thể hiện tình cảm với Donald giống như con người.


Gua có thể phản hồi, thực hiện mệnh lệnh của 95 từ và cụm từ như "hôn Donald", "bắt tay", "cho tôi xem mũi của bạn". Mặc dù vậy, Gua không bao giờ có thể học cách nói ra những từ hoặc cụm từ đó giống như con người, cô tinh tinh này chỉ có thể biểu đạt cảm xúc qua tiếng gầm rú, tiếng rít của mình. Không có sự dạy dỗ hay nuôi dưỡng nào có thể vượt qua sự thật rằng Gua vẫn chỉ là một con tinh tinh.


Cả hai thực hiện một bài kiểm tra chung với nhau.


Vào ngày 28/3/1932, sau 9 tháng thử nghiệm, Kellogg đột ngột chấm dứt mọi thứ. Một số ý kiến cho rằng vợ chồng nhà khoa học đã quá mệt mỏi sau 9 tháng nghiên cứu không ngừng nghỉ. Tuy nhiên, phần lớn các chuyên gia tin rằng Gua đã gây hại cho Donald. Theo Jeffrey Kahn, nhà nghiên cứu từ Viện Đạo đức Sinh học Johns Hopkins Berman, vợ của Kellogg nhận thấy con trai mình ngày càng giống tinh tinh.


Trong khi Donald chỉ biết gặm ly nước thì tinh tinh Gua cầm ly và uống nước ngon lành.


Donald vật lộn với Gua giống như cách những con tinh tinh chơi với nhau. Donald còn bắt chước tiếng kêu của tinh tinh, cắn người và bò như Gua dù đứa trẻ đã biết tự đi. Thay vì phát triển như một con người bình thường, Donald đã có xu hướng học và bắt chước theo con tinh tinh.

"Khi nuôi dạy một đứa trẻ với một con chó, bạn sẽ không kỳ vọng con chó học hành vi của người. Nhưng đứa bé rất có thể sẽ bò trên sàn và sủa như chó", Kahn nói.

Rời khỏi gia đình Kellogg, Gua bị đem nhốt, trở thành đối tượng của một công trình nghiên cứu khác. Không lâu sau đó, cô bé tinh tinh này chết vì bị viêm phổi vào tháng 12/1933. Donald lớn lên và trở thành bác sĩ nhưng sau đó tự sát ở tuổi 42.

Vì thí nghiệm trên, Kellogg vấp phải vô số chỉ trích từ đồng nghiệp, công chúng và ngay cả từ người vợ của ông. Nhiều người lên án nhà tâm lý là vô nhân đạo vì sử dụng trẻ sơ sinh làm đối tượng nghiên cứu và tách Gua ra khỏi bầy đàn, không cho nó sống đúng với môi trường tự nhiên của mình.

Tuy vậy, cho đến nay, thí nghiệm của Kellogg vẫn là một trong những thí nghiệm tâm lý học nổi tiếng nhất, có ý nghĩa lớn đối với nhiều ngành khoa học. "Thí nghiệm của Kellogg đã thành công hơn bất cứ thí nghiệm nào trước đó trong việc chỉ ra những hạn chế về mặt di truyền của một cá thể, ngay cả khi cá thể đó được đặt vào môi trường phát triển phong phú, nhiều cơ hội", tờ The Psychological Record nhận định.

Nguồn: Allthatsinteresting, Edubloxtutor


______________________________

Saturday, July 4, 2020

Cách khử mùi lòng phá lấu

Khi Chanh, muối, giấm không thể khử hết mùi hôi của lòng heo, hãy thử thêm cách p chảo"


Phá lấu.


Phá lấu - Một trong các món ăn nổi tiếng của người Việt với phần nguyên liệu chính là lòng heo
Khi làm món phá lấu, phần ruột già (thú linh) hay được chọn hơn so với bao tử, lỗ tai heo bởi giá thành rẻ hơn và khi khìa lên thì cấu trúc của thú linh rất lạ. Cắn vào thì giòn sần sật, nhai vài cái nữa lại thấy béo bùi đậm đà vị ngọt của nước dừa hòa quyện cùng gia vị.

Thập Tử Nhất Sinh

Đỗ Dung (VB)

Hai ông bà già nương nhau mà sống trong mùa đại dịch

Đầu Tháng Giêng 2020, cơn đại dịch Coronavirus bắt đầu được thế giới biết đến từ thành phố Vũ Hán xa xôi bên Tầu, tin tức qua mạng khiến mọi người kinh hoàng. Số người chết tăng đến mức độ khủng khiếp và Vũ Hán trở thành "thành phố Ma", vắng lặng, hoang vu đến rợn người.

Friday, July 3, 2020

Đi. Đi Đâu?

Tuyết Vân


Long Beach


Mùa hè ở đây, đối với mọi người, bắt đầu từ cuối tháng Năm của mùa lễ Tưởng Niệm. Từ Tết Tây đến thời gian này, trải qua năm tháng, đây là cái lễ lớn nhất và mọi người cùng được nghỉ ngơi cho thời gian riêng tư của mình.  

Người ta hăm hở đi Las Vegas, đi tới những công viên quốc gia, đi biển hít thở không khí thoáng đãng, hay cũng có thể chỉ ở nhà nướng thịt, uống bia với gia đình và bạn bè.

Wednesday, July 1, 2020

LẤY CHỒNG XA

Nguyễn Đình Tính





"Má ơi đừng gả con xa
Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu"

Mỗi khi tôi đọc câu ca dao trên hoặc nghe 3 từ “lấy chồng xa” là tôi lại nổi lên một cảm xúc buồn buồn, thấy thương cho người phụ nữ ngày trước. Có khi cũng chẳng phải là phong kiến hay cổ hủ gì, mà chỉ là đường xa cách trở.

Tuesday, June 30, 2020

Ngày thứ mười lăm: HÀ TIỆN CHỮ NGHĨA

Người nhà Quê

Thỉnh thoảng vào thăm nhà em, bắt gặp đây đó những ý tưởng thật tử tế, thấy thích, nên QN mượn, đem lên đây để chia sẽ cùng mọi người - Cám ơn Hải - NNQ nhiều nhen.



Tiền bạc hay gì không tiết kiệm thì chỉ mình mình đói, nhưng lời nói mà hào phóng quá có khi bị hố, như tên đã bắn cắm vào tai muôn vạn người, muốn rút lại cũng khôn bề rút lại.

Monday, June 29, 2020

Vườn nhà Qui nhơn 2020

Nước trôi qua cầu và mảnh vườn con

Quinhon11



Tin nắng đi, chờ mưa tới..Sớm, tối một góc bình yên

... Có những điều tuyệt diệu mà chỉ bằng vô ngôn mới tả được. Cuộc đời xen kẽ vui buồn như răng lược, thôi chọn cái gì vui mà sống thôi... (NNQ)

Sunday, June 28, 2020

Adele: Tuổi 25 đầy những thăng trầm

Sơn Phước

We were sad of getting old, It made us restless…”




Đó là lời thú nhận của Adele, sau hơn 4 năm vắng bóng để sinh con và chăm lo cho gia đình. Hiếm có một nghệ sĩ nào chịu khó “ẩn mình” lâu như vậy, mà lại đủ khả năng hâm nóng tên tuổi mỗi khi trở lại. Chính Adele cũng phải thừa nhận rằng, sẽ thật điên rồ nếu cô cố gắng lặp lại thành tích “khủng khiếp” mà 21 (2011) từng đạt được: album bán chạy nhất thế kỷ với hơn 30 triệu bản toàn cầu, giành được hàng loạt giải thưởng, trong đó có 8 giải Grammy danh giá. Thế nhưng, ngay cả Adele cũng không thể ngờ, 25 – album phòng thu thứ 3 của cô – lại đang phá vỡ hàng loạt kỷ lục mà “người tiền nhiệm” chưa thể thực hiện. Chỉ tính riêng trong tuần đầu ra mắt, 25 đã bán được hơn 3 triệu bản tại Mỹ, ngay lập tức trở thành album bán chạy nhất trong năm 2015.