Những thay đổi trên da thường xuất hiện sớm hơn ở người có làn da sáng màu, mặc dù người có làn da sẫm màu cũng không hoàn toàn tránh được tác hại này.
Tia UV có thể khiến bạn trông già hơn tuổi thật, đồng thời gây ra hoặc làm nặng thêm một số bệnh về da thường gặp khi lớn tuổi, trong đó có ung thư da.
Nhưng vẫn có một điều đáng mừng: Không bao giờ là quá muộn để làm chậm những tổn thương tiếp theo, cải thiện làn da và giảm nguy cơ ung thư da. Những gì bạn bắt đầu làm từ hôm nay đều có ý nghĩa, bao gồm những biện pháp chăm sóc đơn giản tại nhà và bảo vệ da khi ra nắng.
Tuy ánh nắng có thể khiến da bạn thấy dễ chịu, nhưng tia UV lại gây nhiều tổn thương ở bên dưới bề mặt da.
Tia UVA có thể xuyên vào những lớp da sâu hơn, làm suy yếu elastin – chất giúp da săn chắc – và collagen – chất giúp da giữ được độ đầy đặn, căng mịn. Những dấu hiệu nhìn thấy bên ngoài có thể là các đường nhỏ, nếp nhăn, đốm nâu và da chảy xệ.
Tia UVB chủ yếu tác động lên lớp da ngoài cùng và là nguyên nhân chính gây cháy nắng.
Cả UVA và UVB đều gây tổn thương cho da ở cấp độ tế bào. Tia UV có thể gây ra những đột biến trong DNA của tế bào da, từ đó có thể dẫn đến ung thư da. Hệ miễn dịch có khả năng sửa chữa phần nào những tổn thương này, nhưng khả năng đó giảm dần theo tuổi tác.
Tác hại của ánh nắng mang tính tích lũy. Làn da gần như không bao giờ “quên” những tổn thương bạn từng gặp phải khi còn trẻ. Vì vậy, bảo vệ da khỏi ánh nắng vẫn rất quan trọng.
Tiếp xúc với ánh nắng có thể gây ra hoặc góp phần làm xuất hiện nhiều vấn đề về da – một số nghiêm trọng, một số chủ yếu ảnh hưởng đến vẻ ngoài. Bảo vệ da khỏi ánh nắng là việc quan trọng nhất, nhưng một số biện pháp khác cũng có thể giúp ích.
Ung thư da là nguy cơ đáng lo ngại nhất của việc tiếp xúc với ánh nắng nhiều lần. Hơn 80% các trường hợp ung thư da có liên quan đến bức xạ UV.
Ung thư biểu mô tế bào đáy (basal cell carcinoma) và ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma) là hai loại ung thư da phổ biến nhất và dường như đang gia tăng ở người lớn tuổi.
Theo một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên tạp chí Scientific Reports, tỷ lệ mắc hai loại ung thư này ở những người từ 60 tuổi trở lên đã tăng hơn 60% trong khoảng thời gian từ năm 1990 đến 2021. Cả hai loại ung thư này thường có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, nếu không điều trị, chúng có thể gây biến dạng và lan sang các mô hoặc xương.
Ung thư hắc tố (melanoma) nguy hiểm hơn và có thể gây tử vong nếu không được điều trị. Mặc dù tương đối hiếm, số ca bệnh đang tăng khoảng 1.4% mỗi năm ở nam giới và 2.8% ở nữ giới, theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society). Phát hiện sớm là yếu tố rất quan trọng: Melanoma ở giai đoạn đầu có tỷ lệ sống thêm 5 năm lên tới 99%.
Mỗi tháng một lần, hãy kiểm tra toàn bộ làn da từ đầu đến chân, chú ý đến những đốm mới xuất hiện hoặc những thay đổi về kích thước, hình dạng và màu sắc của một đốm da đã có.
Ngoài ra, nên đi khám bác sĩ da để kiểm tra da định kỳ theo lịch mà bạn và bác sĩ cùng nhau quyết định.
Da tự nhiên trở nên mỏng hơn nơi người già, chủ yếu do suy giảm collagen. Da vì thế trở nên mỏng manh, nhạy cảm và dễ bị trầy xước, rách hoặc bầm tím hơn.
Da mỏng cũng dễ bị tổn thương bởi tia UV. Sau khi DNA bị tổn thương, da mỏng có khả năng tự phục hồi kém hơn, làm tăng nguy cơ cháy nắng, da tiếp tục mỏng đi và ung thư da.
Da mỏng trở nên trong hơn, nên những mạch máu nhỏ bị vỡ – một phần cũng do tổn thương từ tia UV – dễ nhìn thấy hơn trên mặt và cơ thể, xuất hiện dưới dạng những vết bầm tím, quầng thâm dưới mắt (nơi da đặc biệt mỏng) hoặc những đường đỏ nhỏ ngoằn ngoèo trên má.
Da mỏng cũng không dễ dàng trở lại trạng thái ban đầu sau những động tác như mỉm cười hoặc nheo mắt. Theo thời gian, những đường nhăn đó có thể trở thành nếp nhăn vĩnh viễn.
Các retinoid, có nguồn gốc từ vitamin A, có thể giúp kích thích sản xuất collagen và bảo vệ làn da mỏng. Retinal và retinol là 2 dạng phổ biến có trong các sản phẩm không cần toa bác sĩ. Retinal thường cho kết quả nhanh và mạnh hơn. Có thể bắt đầu với sản phẩm chứa 0.05% retinal. Nếu da chịu được, sau khoảng 3 tháng có thể tăng lên 0.1%.
Các retinoid cần toa bác sĩ, trong đó có tretinoin, thường được biết đến với tên thương hiệu Retin-A, mạnh hơn nhưng có thể quá mạnh đối với làn da trưởng thành. Bác sĩ da có thể cho bắt đầu bằng một sản phẩm không cần toa, sau đó mới chuyển sang loại kê toa với liều thấp và tăng dần nếu cần.
Có đến 85% người lớn tuổi bị khô da, vì khả năng giữ ẩm giảm theo tuổi già. Những thay đổi nội tiết tố (hormonal changes) đặc biệt trong thời kỳ mãn kinh, góp phần gây ra tình trạng này. Ánh nắng lại làm vấn đề nghiêm trọng hơn vì bức xạ UV làm tổn thương lipid (chất béo) và protein ở lớp ngoài của da, khiến da khó giữ được độ ẩm.
Da khô cũng dễ bị những tình trạng gây ngứa như eczema (chàm), đôi khi cần được bác sĩ điều trị.
Hãy chăm sóc nhẹ nhàng đối với da khô.
Hạn chế tắm lâu bằng nước nóng vì có thể làm da khô hơn. Nếu cần tẩy tế bào chết, hãy dùng khăn mềm, tránh dùng những loại dụng cụ chà xát quá mạnh.
Sử dụng sữa rửa mặt dạng gel hoặc kem không có hương liệu. Các loại tạo nhiều bọt có thể lấy đi lớp dầu tự nhiên của da. Chọn sản phẩm có chất làm sạch dịu nhẹ có nguồn gốc từ dầu dừa, như cocamidopropyl betaine và sodium cocoyl isethionate.
Các sản phẩm làm sạch và dưỡng ẩm có chứa hyaluronic acid, glycerin và ceramide giúp hút và giữ nước cho da. Ceramide còn giúp bổ sung những chất béo tự nhiên mà da đã mất đi.
Hãy chọn kem dưỡng ẩm có thêm chất làm mềm da hiệu quả như squalane hoặc bơ hạt mỡ (shea butter), và thoa khi da còn hơi ẩm để giúp giữ nước bên trong da.
Còn gọi là đốm gan (liver spots), thường thấy nhiều nhất trên mặt, ngực và bàn tay. Đó là những mảng da đổi màu xuất hiện tại những nơi thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng, vì tia UV kích thích da sản xuất quá nhiều melanin (sắc tố tự nhiên tạo nên màu da).
Cách bảo vệ mạnh mẽ nhất trước tất cả những thay đổi về da – và giúp chúng không trở nên nghiêm trọng hơn – chính là chủ động bảo vệ da khỏi ánh nắng.
Trước hết, hãy tránh ánh nắng trực tiếp khi có thể. Chẳng hạn, khi đi bộ, có thể chọn phía đường có bóng râm hoặc ngồi dưới dù che nắng. Khi ở ngoài trời, nên mặc quần áo che phủ da và đội mũ (nón). Đối với những vùng da không thể che bằng quần áo, việc sử dụng kem chống nắng phổ rộng (broad-spectrum) có khả năng bảo vệ cả UVA và UVB là rất quan trọng. Khi mua và sử dụng kem chống nắng, hãy lưu ý những điểm sau:
Tất cả các loại kem chống nắng được đánh giá cao nhất đều chứa các hoạt chất chống nắng hóa học như avobenzone hoặc homosalate.
Các loại kem chống nắng khoáng chất (mineral sunscreen) – chứa titanium dioxide hoặc zinc oxide – thường có kết quả kém hơn và cung cấp mức bảo vệ thấp hơn.
Một số nghiên cứu từng đặt câu hỏi về nguy cơ sức khỏe của các thành phần trong kem chống nắng hóa học, nhưng hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy chúng gây hại. Trong khi đó, tác hại của việc tiếp xúc với ánh nắng đã được chứng minh rõ ràng. Vì vậy, điều quan trọng là sử dụng thường xuyên một loại kem chống nắng có hiệu quả.
Nhiều người rất chăm chỉ dùng kem chống nắng khi đi biển hoặc hồ bơi, nhưng lại quên sử dụng khi tham gia những hoạt động ngoài trời khác. Tốt nhất nên đưa kem chống nắng vào thói quen buổi sáng hằng ngày. Nên đặt kem chống nắng ngay cạnh kem đánh răng để dễ nhớ sử dụng.
Kem chống nắng sẽ giảm hiệu quả theo thời gian. Nhiều người nghĩ rằng SPF càng cao thì có thể ở ngoài nắng càng lâu. Nhưng bất kể bạn sử dụng SPF bao nhiêu, vẫn nên thoa lại kem chống nắng mỗi 2 giờ, hoặc ngay sau khi bơi hay đổ mồ hôi nhiều.
No comments:
Post a Comment