Nước Mắm Nhỉ Ủ Đúng 2 Năm ..

Bí Bếp

Người mình dễ thường nghe câu ... 𝒕𝒖𝒚 𝒙𝒂 𝒎𝒂̀ 𝒈𝒂̂̀𝒏, 𝒕𝒖𝒚 𝒈𝒂̂̀𝒏 𝒎𝒂̀ 𝒙𝒂. Hôm nay thứ bảy, ngày 26 tết; nghĩa là chỉ còn mấy ngày là đúng tết Nguyên Đán; với tôi thì gần như tròn một đời người xa quê, xa gia đình, và ... xa hẳn Tết quê hương mà bao năm trường tôi chẳng còn... đong đếm.

Quê hương cũng vậy, tết ta cũng vậy, và ngay cả .... hương vị nước mắm cũng vậy; nước mắm tiếng là ai cũng có thể mua được, thời nay chợ nào cũng bán, ngay cả Costco, Trader Joe, cho tới .... Amazon cũng đều có bán; thế thì qúi giá gì mà... tôi lại than thở... 𝒕𝒖𝒚 𝒈𝒂̂̀𝒏 𝒎𝒂̀ 𝒙𝒂?

Tôi sinh ra ở miền trung, cả dòng họ nội ngoại cũng đều có gốc miền trung; với tôi, nước mắm khá gần gũi vì gia đình có truyền thống làm mắm đã từ bao nhiêu đời; khi còn nhỏ tôi đã phụ mẹ tôi làm mắm nên tỉ lệ "𝟑 𝐜𝐚́ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐦𝐮𝐨̂́𝐢" đã in sâu trong tiềm thức từ lúc chưa đi học lận.

Sau biến cố 1975, tôi xa quê sớm và về lại lần đầu cũng sớm hơn đa số (năm 1990); trước đó tôi có làm việc ở mạn nam Thái Lan nên cũng gần gủi với cách làm nước mắm của người Thái, thế mà hình như "kỹ nghệ" nước mắm truyền thống của người mình đã chẳng còn là truyền thống nữa; tương tự như nhãn hiệu 𝐧𝐮̛𝐨̛́𝐜 𝐦𝐚̆́𝐦 𝐏𝐡𝐮́ 𝐐𝐮𝐨̂́𝐜 nào là của người Việt mình làm chủ đâu nào!

Dạo sau nầy tôi qua về Việt Nam tương đối khá nhiều bận, tôi cũng từng khảo sát ngành nghề làm mắm từ Sa Huỳnh cho tới Tam Quan, rồi Hoài Hương, cho tới Phan Thiết và ra tận Phú Quốc; tuy nhiên cách thức làm mắm truyền thống của người mình trước kia hầu như chẳng còn... phổ thông theo cách "3 cá một muối" và tối thiểu 1-2 năm ủ muối, v.v.

Đã có lắm bận, tôi nhận mối mua sỉ nước mắm mà một số người bà con giới thiệu; tuy nhiên lần nào cũng vậy; nước mắm họ gửi vào thường rất khác nước mắm họ "chào hàng" lúc đầu. Riết rồi... tôi chẳng còn tin ai còn làm nước mắm thật nữa; đa số họ ủ nhanh 3-4 tháng, rồi xay, rồi nấu, rồi pha trộn, lọc lại bán cho khách hàng, rồi cũng khao là "nước mắm nhỉ" với tỉ lệ 30-45 độ đạm, v.v.

Tuần rồi tôi có nhận một lố nước mắm nhỉ do một chú em con ông cậu, đến tận nơi (ở Phú Hài, Phan Thiết), chổ mà nguời làm nước mắm thủ công, cô ấy đã ủ đúng 2 năm xong mới lọc lại; chuyện này tuy đơn giản vậy chứ bao làng nghề nước mắm hầu như cả miền trung không còn làm vậy nữa. Giải thích làm sao, có những gì đơn sơ, chơn chất nhưng do hoàn cảnh hay phương thức mưu sinh mà nó chẳng còn có giá trị với bao con người "chơn chất" nữa.

Đấy...., chuyện nước mắm thể... tuy gần mà xa; thoáng nghe thì đơn giản... nhưng rõ lại chẳng…đang giỡn như thế đó. Xuân năm nay, tôi sẽ làm lại món thịt luộc thái mỏng, quấn rau chấm với nước mắm nhỉ ủ đúng 2 năm để xem... hương Xuân có về lại cùng một kẻ đã xa nhà cả... 50 năm.

Bí Bếp

https://www.facebook.com/share/p/1Roit4TsrC/

_______________________