Bánh cam mặn

Tạ Phong Tần

Thời tôi còn ở Sài Gòn, tôi phải bỏ thời gian ra lùng sục nhiều nơi, cuối cùng mới phát hiện ra những con đường có nhiều xe đẩy bán rong bánh cam, bánh còng là Phan Xích Long (tên cũ: Thái Lập Thành, quận Phú Nhuận), quanh nhà thờ Kỳ Ðồng (quận 3) và quận Gò Vấp.

BÂY GIỜ CÓ CÒN NƯỚC MẮM ĐỒNG?

Người Việt ai mà không biết thứ chất lỏng làm cho bữa ăn đậm đà, ngon miệng nổi tiếng khắp nơi, chất nước màu nâu vàng sóng sánh như mật ong rừng, vị ngọt đậm đà mùi cá và mặn tê đầu lưỡi tên gọi là nước mắm. Nhưng mấy ai biết rõ nước mắm có từ bao giờ, và để có chất nước mắm ấy phải kỳ công chắt lọc tinh túy từ con cá như thế nào.

Trứng vịt bắc thảo

 Tạ Phong Tần

Trứng vịt bắc thảo là món ăn đặc biệt có xuất xứ từ Trung Hoa, sau này theo chân người Hoa di cư xuống tận vùng đất mũi Cà Mau. Tôi dám nói đây cũng là món ăn “đặc sản” xứ Nam kỳ.

Nước mắm chay

Tạ Phong Tần

Ai cũng biết một năm có bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, mùa mưa, mùa nắng, mùa lạnh, mùa nóng… thì rất phổ thông. Riêng ở quê tôi có thêm một mùa khác dành cho thời gian sau Tết Nguyên Đán mà ít ai biết, đó là “mùa bán ế”. 

Do đặc điểm địa lý, hệ thống giao thông yếu kém trì trệ nên kinh tế miệt “chót đuôi” chỉ đơn giản là làm ruộng, đi biển và buôn bán nhỏ. Lý do có “mùa bán ế” là tập quán tích trữ đồ ăn ê hề từ trước Tết để “ăn hết mùng tới mền”, “đói ngày giỗ cha, no ba ngày Tết”, “ăn ngập mặt” nên phần lớn đều bị “ngán tràn bản họng”, không muốn đi chợ, không thèm và không muốn ra ngoài ăn món gì hết.

Hậu bánh chưng, bánh tét

 Tạ Phong Tần

“Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.” Hai câu ca dao cổ ngắn gọn mô tả đầy đủ hình ảnh, hương vị, màu sắc, âm thanh Tết Nguyên Đán của người Việt. Câu ca dao cũng nêu bật đặc điểm Tết Việt là trong nhà dù ít hay nhiều cũng phải có bánh chưng, bánh tét; thiếu bánh chưng, bánh tét thì có gì đó rất thiếu hương vị Việt.

Mùa sửa đường

 Tạ Phong Tần

Kiểu sửa đường ở VN - Huy động sức dân để sửa đường

Cứ đến mùa Hè là các con đường lớn nhỏ ở Orange County, Nam Cali, đều nhộn nhịp sửa chữa. Tôi đặt cho mùa Hè ở đây thêm một tên mới khác là Mùa Sửa Đường.

Bánh cuốn xưa & nay

Tạ Phong Tần

Bánh cuốn không phải là món ăn quen thuộc của dân miền Tây Nam bộ. Trước đây, tôi đã kể cho quý độc giả Tuần báo Trẻ về món bánh củ cải nhà nghèo ở quê tôi. Nó là cái bánh tráng bột gạo có nhưn tôm, đậu xanh hấp, củ sắn xào chung với nhau. Khi ăn chan thêm nước mắm chua ngọt và kèm rau sống. Món này có gốc gác từ người Khmer, nhưng người Việt chính gốc, người Việt gốc Hoa ở đây đều thích ăn bởi hương vị thanh đạm của nó.

Bánh cuốn thời xưa

Thịt bò xào lá cách

Tạ Phong Tần

Miền Nam có nhiều loại rau mọc hoang trong tự nhiên, được gọi chung là “rau đồng” dù có những thứ chưa bao giờ mọc ngoài đồng (ruộng). Miễn không cần cuốc đất, làm cỏ, vun phân, tưới nước, như các loại cải xanh, cải bẹ… thì đều gọi là rau đồng tuốt.

Mực trứng kho kẹo

Tạ Phong tần

Lúc nhỏ, thấy người ta ăn cá lòng tong, cá lòng ròng, cá bẩy trầu, cá rô tôm tích, cá cơm, bống cát, tép mòng, ốc bông… tôi nghĩ mấy người này dã man thiệt; con cá, con tôm có chút xíu mà đã bắt ăn hết rồi làm sao có tôm, cá lớn mà ăn?

Chà bông nấm chay

Tạ Phong Tần

Hình minh họa

Chiều nay, tôi gọi điện thoại nói chuyện với vợ chồng hai cô chú Hội trưởng Hội Bắc Kỳ Di Cư, cô mừng rỡ nói “Mong hoài mà không thấy cô Tần tới. Nhà đồ ăn ê hề, muốn tới lúc nào cũng được. Chiều mai tới cô đãi bánh chưng nhà làm.” Tôi nghe khoái liền nên vâng dạ lia lịa. Khoái vì Tết năm nay tôi không mua bánh chưng làm sẵn bán ở chợ và các tiệm bánh người Việt, nên nghe nói “bánh nhà làm” thì sao mà không khoái.

Canh chua bắp chuối

Tạ Phong Tần

Hình minh họa - internet

Miền Nam vốn nổi tiếng về các thể loại canh chua. Cây nhà lá vườn, cá tôm tự nhiên, chỉ cần có chút rau, chút cá, tôm là có thể nấu một nồi canh chua ngon lành nhứt xứ thiên hạ rồi.

“Ăn chay” bất đắc dĩ

Tạ Phong Tần 

Thập niên 70 (sau 1975) những gia đình sống ở nơi nửa quê nửa chợ như gia đình tôi rơi vào cảnh “khốn nạn hơn cả chữ khốn nạn”. Khi hợp tác xã phân phối hàng hóa hay quyền lợi gì đó cho dân nông thôn thì chúng tôi bị xếp vào loại “thành thị”, dù không có kinh tế tiểu thủ công nghiệp, buôn bán như dân Sài Gòn.

Bánh… cơm nguội

By Tạ Phong Tần

“Bánh” cơm nguội không phải món ăn truyền thống của người miền Nam, không thể xếp nó vô nhóm gọi là “hương vị quê nhà” được, mà sau khi đọc xong thì tốt nhứt quên đi cho đỡ phải nhức nhối tâm can, đỡ phải uất hận nghẹn ngào, đỡ phải tiếc nuối về một thời quá khứ vàng son của miền Nam trù phú bị cướp đi.

Lòng vả, lòng sung

Tạ Phong Tần

Người Việt từ xưa có những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ rất hay. Các cụ thường dạy con cháu bằng ca dao, tục ngữ, thành ngữ và ai cũng coi đó là chuẩn mực, “khuôn vàng thước ngọc” trong ứng xử xã hội. 

Mì Quảng thời kỳ quá

Tạ Phong Tần

Sau ngày Việt cộng cưỡng chiếm miền Nam thì mỗi ngày dân miền Nam đều phải nghe radio, báo, sách giáo khoa, loa phường, các cuộc họp dân… ra rả câu: “Chúng ta đang ở thời kỳ quá độ để xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong giai đoạn thời kỳ quá độ thì phải gặp khó khăn do hậu quả chiến tranh, tàn dư Mỹ -Ngụy để lại, phải thắt lưng buộc bụng chịu thiếu thốn thì xây dựng chủ nghĩa xã hội mới thành công”. Người dân miền Nam nói chệch “thời kỳ quá độ” thành “thời kỳ quá khổ”.

 Khoảng năm 1995, báo chí trong nước rầm rộ chuyện “Cô bé bán khoai đậu ba trường đại học”. Có người đem bài báo đưa tôi coi, tấm tắc xuýt xoa khen lấy khen để.

Tôi trả lời

– Tưởng gì lạ, bé này có khoai lang luộc, có cơm rang ăn sáng mỗi ngày, có xe đạp để đi học, có tiền để mua đến ba bộ hồ sơ nộp vô ba trường đại học dự thi, không đậu trường này vẫn còn vớt vát trường khác, cô bé còn giàu hơn tôi nhiều. Tôi ngày trước suốt mười mấy năm đi học chưa bao giờ có cái gì để ăn sáng, khoai lang khoai mì mắc như vàng, tôi đi bộ đến trường, tôi chỉ đủ tiền mua duy nhất một bộ hồ sơ nộp vô dự thi trường Ðại học Pháp Lý (nay là đại học Luật), tôi mà thi rớt trường Luật là xong phim luôn.

Xơ mít muối chua

 Tạ Phong Tần

Tôi lên Sài Gòn học mới biết mít cũng có nhiều loại: Mít nghệ, mít dừa, mít tố nữ. Trường Ðại học Luật lúc đó ngay chân cầu Bình Triệu (Thủ Ðức), giáp ranh với Bình Dương, Ðồng Nai, Tây Ninh. Ðến mùa mít thì mít từ các tỉnh đó được xe chở tới đổ đống hai bên vệ đường để nhà vườn bán cho người qua lại, đống nào đống nấy bự như cái núi, trái mít nào cũng bự như cái bao cát, mà giá bán thì rẻ ơi là rẻ. Nhờ vậy, tôi mới được mấy đứa bạn học quê miền Ðông Nam Sài Gòn “chỉ giáo” cho “bài học vỡ lòng” về các loại mít và cách lựa mít sao cho ngon, loại nào ngon nhứt, loại nào ngon nhì, loại nào hạng bét. Chẳng phải bọn nó tử tế gì mà “chỉ giáo” cho tôi, mà bọn nó muốn tôi làm “đồng bọn”, đứa tung hỏa mù, đứa cản địa, đứa chôm chĩa mít. Tụi nó nói: “Ở đây bày đặt bán, chớ ở quê tao mít toàn xẻ ra liệng cho bò ăn chớ có ma nào ăn”. Tôi hỏi “Sao không ăn, bỏ uổng dị?”, nó nói “Nhiều quá ăn gì nổi mà ăn”.

Thịt heo xá xíu

Tạ Phong Tần

ảnh minh hoạ

Nhiều người vô facebook hỏi tôi: “Chị chồng Tàu sao toàn ăn món ăn Tàu”. Tôi trả lời rằng “Tàu cũng có nhiều loại Tàu. Đây là Trung Hoa chớ không phải Trung cộng, đừng nhầm lẫn. Tàu Hồng Kông, Tàu Đài Loan thì chơi được quá đi chớ. Dân Bạc Liêu xứ tôi 30% dân số gốc Trung Hoa (Triều Châu) qua Việt Nam thời vua Càn Long nhà Thanh đó. Họ Tạ của tôi cũng gốc Triều Châu. Dân Bạc Liêu không ăn món ăn Trung Hoa thì ăn giống gì?”. Do đó, dân Bạc Liêu còn có một biệt danh khác là “dân tàu vị yểu” (nước tương, xì dầu).

Nếp cẩm khoai môn

Tạ Phong Tần

Khoai môn là loại cây ăn củ rất phổ biến ở Việt Nam. Cây khoai môn gồm có thân ngầm mọc dưới đất giống như cây chuối, phía trên là thân giả gồm nhiều cọng lớn, phía trên đọt có tàu lá xanh lớn cỡ cái mâm nhỏ tỏa ra, giống như cây bạc hà (ngoài Bắc gọi là dọc mùng). Củ tức là cái thân ngầm của nó sống ở phía dưới mặt đất, xung quanh củ có rất nhiều rễ nhỏ, nó mọc thành một củ lớn nhất cỡ trái bí đao xanh, phía dưới gốc bụi môn, từ cái củ lớn (gọi là củ cái) nó nhảy ra nhiều củ nhỏ cỡ bằng trái chanh hay bằng ngón chưn cái người lớn, cũng có nhiều rễ nhỏ xung quanh, loại củ phụ này kêu là môn giáo.

Tôm rang gừng – Ấm lòng trong tiết giá

Tạ Phong Tần

baotreonline.com

Xứ tôi nổi tiếng về con tôm, từ xưa đến giờ trên đồng dưới ruộng, ngoài biển trong sông, các loại ao, đìa, láng, vuông… chỗ nào cũng có tôm và rất nhiều loại tôm. Từ nhỏ như đầu tăm (kêu là con tép) cho đến bự cỡ bắp tay người lớn.

Quê tôi người ta thích ăn tôm đồng, tức là tôm nước ngọt hoặc nước lợ do loại tôm này mình bự, vỏ mỏng, đầu nhỏ, thịt nhiều, chắc và ngọt lịm. Con tôm biển ít được ưa chuộng hơn bởi đầu to, mình nhỏ, vỏ dày cứng, thịt ít. Người ta thường dùng tôm biển loại nhỏ làm tôm khô.

Tôm không phải là thức ăn mắc tiền, nhất là trong thời buổi hiện nay khi mà người ta có thể nuôi tôm để có hàng loạt như nuôi gà, nuôi heo thì giá tôm càng hạ. Ðiều quan trọng là người tiêu dùng biết chọn loại tôm vừa rẻ, vừa ngon, vừa đảm bảo vệ sinh an toàn để dùng mà thôi.

Mứt chùm ruột

Tạ Phong Tần 

nguồn vi.wikipedia.org

Cây chùm ruột là loại cây được trồng nhiều ở miền Tây Nam bộ để lấy trái nấu canh chua, làm mứt, ăn chơi với muối ớt, lá chùm ruột non trộn với các thứ rau khác để ăn bánh xèo hay để gói nem chua. Nem chua Sóc Trăng bao giờ lớp lá gói trong cùng cũng đều là lá chùm ruột non, rồi đến lá tra non, lá chuối bên ngoài.